Rumların, Bulgar Ahaliyi Rum Patrikhanesi’ne Bağlama Gayretleri
[Rumeli vilâyetlerinde oturan ve eksarhhaneye mensup Bulgar ahalisine, Rum Patrikhanesi tarafından eksarhhaneden ayrılıp Rum Patrikhanesine intisab etmeleri yolunda baskılar yapıldığı, memurin-i zabıtanın da Rumların tarafını tuttuğu, Bulgarların kilise okullarına ve öğretmenlerine de saldırılarda bulunulduğu, bu baskı ve zulümlerin önlenmesi gerektiği.]
11 Ocak 1909
Eksarhhâne-i Millet-i Bulgar
Aded: 1878
Huzûr-ı Sâmî-i Hazret-i Sadâret-penâhîye
Ma’rûz-ı dâ’î-i kemîneleridir ki,
Rumeli vilâyât-ı şâhânede sâkin ve Eksarhhâne’ye mensûb Bulgar ahâlisi Eksarhhâne’den fekk-i irtibâtla Rum Patrikhânesi’ne intisâb etdirmek Rum Patrikhânesi ve bunun propagandası tarafından gûnâ-gûn ta’addiyât ve ta’arruzât icrâ olunageldiği bundan akdem Eksarhhâne tarafından takdîm kılınan müte’addid tekârîrde arz u beyân olunarak şu ahvâl-i esef-iştimâle bir nihâyet verilmesi i’lân olunan hürriyyet-i mezhebiyye ve vicdân nâmına istid’â olunmuş idi. Ahvâl-i mezkûreye bir nihâyet verilecek yerde Bulgarlar aleyhindeki ta’arruzât ve tecâvüzât günden güne tezâyüd etmekde ve hattâ buna âsâyiş-i umûmînin muhâfazasına me’mûr olan asker ve zâbitân tarafından da Rum tarafdârları iltizâm edilmekde ve Bulgar ahâlisi mağdûr kalmakda olduğu Eksarhhâne’ye vürûd eden evrâkda gösterilmekdedir. Şöyle ki; Manastır Vilâyeti’nin Florina kazâsına muzâf Erminehor (?) karyesine berây-ı muhâfaza giden asker, Rum muhtarıyla birlikde olduğu hâlde Velyan İstoviço nâm Bulgarın mutasarrıf olduğu hânın kapularını şikest ederek mezkûr İstoviçe’nin almak istediği eşyâlarını verilmediği gibi kendisini şedîden darbetmişler ve bundan dolayı askerî kumandanlığına ve vilâyet-i müşârün-ileyhâya vukû’ bulan şikâyet semeresiz kaldığı gibi; Bulgar muhtarı da kumandanlık-ı mezkûrdan darbolunmuş ve ta’arruzât-ı mezkûre Rum tarafdârlarını teşvîk etmek kasdıyla îkâ’ edilmişdir ve yine Rum eşkıyâ rü’esâsından Rakova karyeli Pavla geçen şehr-i Teşrîn-i Sânî’nin yirmi yedinci günü kazâ-yı mezkûr dâhilinde Baç karyesinde beytûtet etdikden sonra şehr-i mezkûrun yirmi dokuzuncu günü yirmi-otuz kişi müsellah Rum tarafdârlarıyla kazâ-yı mezkûrun Setino karyesi kilisesine girerek icrâ-yı âyîn esnâsında Bulgarca tegannî eden Bulga[r] mu’allimi tard ve teb’îd ederek gündüzün hâneden hâneye gidüp Rum Patrikhânesi’ne intisâb etmeleri içün köylüleri icbâr etmişler ve şehr-i mezkûrun otuzuncu günü yirmi-otuz kişi müsellah Rum tarafdârıyla Baç karyesinden Arnabud Cafer kethûdâsıyla askerî kıyâfetiyle diğer bir kaç kişileri terfîk ederek köylülerin üzerine silâh boşaltmışlar ve havf u dehşetde kalan bî-çâre Bulgar ahâlisi civârda bulunan Asanova karyesine ilticâ etmekle cânlarını kurtarmışlardır ve yine Siroz sancağı dâhilinde bulunan ve Eksarhhâne’ye mensûb olan Kamilay-ı Zîr nâm karyedeki Bulgar mu’allimi hükûmet tarafından mu’allimlikden men’ olunmuş ve köy kilisesi yüz hâneden ibâret olan Bulgarlardan alınup dört nefer Rum tarafdârlarına teslîm olunmasıyla mezkûr yüz hâne halkıyla civârda bulunup mezkûr kilisede icrâ-yı âyîn edegelmekde olan Ago mahallesi ve Kıztekkesi ve Adana karyeleri Bulgar ahâlisi icrâ-yı âyîn ve ibâdetden mahrûm edilmiş ve hattâ mezkûr karyelerin mevtâları papassız ve âyîn ve merâsimsiz defnedilmekde bulunmuş ve Eksarhhâne’den fekk-i irtibât etdirmek maksadıyla mezkûr Kamilay-ı Zîr karyesinde on nefer asker ikâme etdirilerek gûnâ-gûn tahkîrât ve Mezâlim icrâ etdi[r]ilmiş ve Yenimahalle nâm karyeye geçen Eylül’un yirminci gününde yine köy ahâlisini Rumlaştırmak maksadıyla bir Rum eşkıyâ çetesi dühûlüyle oradaki Bulgar mu’allimi havf-ı cândan nâşî mektebe devâm edememekde bulunmuş ve kilisede dâ’imî sûretde papas bulunamadığından gerek mezkûr Yenimahalle Bulgar ahâlisi gerek orada icrâ-yı âyîn ve ibâdet eden Karaorman ve Abdullah ve Karmazlı ve Goda mahallesi ve Karakaska nâm Bulgar karyeleri ahâlisi kilisesiz ve ibâdetsiz bırağılmışdır ve Yine Siroz’un Elşan nâm karyede Bulgar mu’allim ve mu’allimesi bir kaç def’a da hükûmet ma’rifetiyle tard ve teb’îd etdirilmiş ve Baraklıcum’a nâhiyesinden sû’-i ahvâl ile müştehîr ba’zı Rum tarafdârları oraya gidüp Eksarhhâne mensûbînini tehdîd etmek üzere tüfenkler endâht etmekde bulunmuşlar ve bundan hükûmet-i mahalliyye haberdâr olduğu hâlde iğmâz-ı ayn etmekle Rum tarafdârlarını teşvîk ve tergîb edilmiş ve Selanik vilâyetinin Yenice-i Vardar kazâsı muzâfatından Kosinova ve Ekyoviçeva (?) ve Apostol nâm karyelerinde Rum propagandası adamları tarafından icrâ kılınan ta’addiyât ve ta’arruzâtdan dolayı Bulgar ahâlisi havf-ı cânlarından nâşi Rum Patrikhânesi’ne intisâb etmişlerdir ve Rum despot vekili berâberlerinde on-on beş nefer müsellah Yenice kasabasından Rum tarafdârları olduğu hâlde mezkûr Ekyoviçeva (?) karyesine bi’l-azîme kilise anahtarlarını cebren alarak derûnunda icrâ-yı âyîn etmiş ve şehr-i Teşrîn-i Sânî’nin yirmi ikinci günü bir Rum tarafdârı mezkûr Apostol karyesindeki Bulgar mektebine giderek dersler okunduğu esnâda Bulgar mu’allimi tard ve teb’îd etmek üzere tehdîdâtda bulunmuş ve fakat mekteb çocuklarının feryâd ve figânı üzerine köy ahâlisi mektebe şitâb etmekle merkûm Rum tarafdârı savuşup gitmişdir. Rum despotu veyâ adamları tarafından vukû’ bulan işbu ta’arruzât ve Mezâlimden nâşî, Bulgar re’îs-i rûhânîsi tarafından hükûmet-i mahalliyyeye şikâyet olunmuş ise de semeresi görülmediği gibi, ba’zen de Rumlara mu’âvenet edilmekde olduğundan Bulgar ahâlisi ziyâdece mazlûm ve mağdûr ve i’lân olunan hürriyyet-i mezhebiyye ve serbestî-i vicdândan büsbütün mahrûm ve me’yûs bulunmuşlardır. Bulgar Ortodoks ahâlisi hakkında istibdâd zamânında îkâ’ edilen ta’arruzât ve tazyîkâtın idâre-i meşrûta zamânında dahi devâm etmesi Bulgarları fevka’l-âde mahzûn ve me’yûs eder ahvâlden bulunmuş ve nezd-i âlî-i âsaf-efhamîlerinde aslâ tecvîz buyurulmayacak mevâddan bulunmağla Bulgarların kilise ve mekteblerine ve idâre-i rûhânîyyelerine vâki’ olan dahl ü ta’arruz ve îkâ’ edilen tazyîkât ve Mezâlimin kat’iyyen men’iyle hürriyet-i mezhebiyyeye mazhariyetleri zımnında îcâbının icrâ buyurulması kemâl-i ehemmiyyetle müsterhamdır. Ol bâbda ve her hâlde emr ü fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.
Fî 6 Zi’l-hicce sene [1]326 ve Vekil-i Eksarh-ı Bulgar
Fî 17 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 Mühür
Bâb-ı Âlî
Dâ’ire-i Sadâret-i Uzmâ
Mektûbî Kalemi
Aded: 462
Rumeli Vilâyât-ı Selâsesi Müfettişliği Vekâlet-i Behiyyesine
Atûfetlü efendim hazretleri,
Vilâyât-ı Selâse’de sâkin ve Eksarhhâne’ye mensûb Bulgar ahâlisini Eksarhhâne’den irtibâtlarını fekketdirerek Rum Patrikhânesi’ne intisâb etdirmek üzere mezkûr Patrikhâne tarafından ne dürlü ta’addiyât ve ta’arruzât icrâ olunduğunu ve me’mûrîn-i zâbıtanın da Rumları iltizâm etdiklerini ve bunu mü’eyyed zuhûr eden ba’zı vukû’âtı hâkî Bulgar Eksarhlığı Vekâleti’nden verilen 6 Zi’l-hicce sene [1]326 târihli takrîr leffen savb-ı atûfîlerine tisyâr kılınmağla münderecâtına nazaran bi’t-tahkîk keyfiyetin inbâsına himmet olunması siyâkında şukka-i muhlisî terkîm kılındı.
Fî 18 Zi’l-hicce sene [1]326 Sadr-ı a’zam
Fî 29 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 Mehmed Kamil
BOA. TFR. 1 MN. 186/18520