Camiler
Cezayirli Gazi Hasan Paşa Camii (Lonca Camii)
Tıbbın babası Hipokrat’ın öğrencilerine altında ders verdiği ileri sürülen 14 m. çapında devasa bir gövdeye sahip çınar ağacının gölgelediği geniş meydanda bulunan Cezayirli Gazi Hasan Paşa Camii, 1190 (1776) yılında Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Cami 12 kemer üstüne oturtulmuş olan bir revak ve namaz kılınan harimden ibarettir. Revaka, minare yanındaki merdivenden, hareme de ön cephedeki merdivenlerden girilir(1).
Defterdar Camii
İstanköy şehri içindeki camilerden ibadete açık ve bu sebeple içi ve dışı oldukça bakımlı olan tek cami, Defterdar Camii’dir. Evkaf İdaresinin mülkleri arasında 575 senet numarası ile kayıtlı bulunan bu cami, şehrin en işlek yerinde çarşı meydanında İstanköy Belediye’nin karşısında bulunmaktadır.
1724 yılında Defterdar İbrahim Efendi tarafından yaptırılmıştır(2).
Fanatik bir Rum, 1993 yılı Mayıs ayında bu camiyi dinamitle havaya uçurmaya çalışmıştır. Andonis Trikos adlı bu Yunanlı, Rodos Karma Ağır Ceza Mahkemesi’nce cezalandırılmışsa da, temyiz mahkemesince serbest bırakılmıştır. Bombalı saldırı, amacına ulaşamamış, camide fazla bir hasar meydana gelmemiştir(3).
Atik Camii
Atik Camii’nin 1894 yılında Sultan Abdülhamit devrinde tamir ettirildiği anlaşılmaktadır. 398 sayılı senet ile evkaf malları arasında kayıtlıdır. Cami avlusuna giriş kapısı üzerindeki, kara boya ile kirletilen tuğralı yazıt tam okunamamaktadır. Bu caminin minaresi bilinmeyen bir tarihte yıkılmıştır. Bu gün içi ve dışı harap haldedir. Ardiye olarak kullanılmaktadır. Tamirine izin verilmemektedir(4).
Moruk Camii
Daha ziyade Türklerin işyerlerinin bulunduğu İfestos Sokağı’nda bulunan bir camidir.
Moruk Camiinin 1892 yılında İkinci Abdülhamit zamanında onartıldığı, giriş kapısındaki kitabeden anlaşılmaktadır(5).
Yeni Kapı Camii
Bugün sadece bir tek minaresi ayakta kalmış olan Yeni Kapı Camii’nin nasıl ve ne zaman yıkılmış olduğu konusunda bilgi yoktur. Fakat minarenin kaidesindeki çeşme üzerinde bulunan yazıttan, var olmayan camiinin, Hacı Mustafa Ağa adında bir zat tarafından 1586 yılında yaptırılmış olabileceği tahmin edilmektedir. Buna göre; camiin, Türklerin İstanköy’ü fethettikleri Ocak 1523 tarihinden sonra yapılan ilk cami olması ihtimali güç kazanmaktadır(6).
KAYNAK:
Taşkıran, Dr. Cemallettin-; Oniki Ada’nın Dünü ve Bugünü, Gnkur. ATASE Yayını, Gnkur. Basımevi, Ankara 1996.
DİPNOTLAR:
1) Çelikkol, Zeki-; İstanköy’deki Türk Eserleri ve Tarihçe, s. 14.
2) A.g.e., s. 16.
3) Sabah Gazetesi, 19 Mart 1995.
4) Çelikkol-; s. 16-17.
5) A.g.e., s. 17.
6) A.g.e., s. 18.