Coğrafi Durum
“Güney Sporat Adaları” ya da “Güney Sporatlar” da denen bu adalar, Batı Anadolu kıyılarının güneyinde ve kıyılara çok yakın konumdadırlar. “Oniki Ada” olarak adlandırılan adalar şunlardır. Rodos, Kasos (Türkçe Kaşot), Karpethos (Kerpe), Aliminya (Limoniye), Simi (Sömbeki), Tilos (İlyaki), Nisiros (İncirli), Mandraki (Yalı Adası), Kos (İstanköy), Astropalya (Stampalya, Koçbaba), Kalimnos (Kilimli), Levyos (Leros), Lipos (Lipso), Chalke, Kharki (Herke), Patmos, Meis.
Oniki Ada içerisinde yer alan bazı adalar o kadar küçüktür ki, haritalarda bile yer almazlar(1). Meis adası ise, Akdeniz’in sınırları içindedir. Meis adasının Oniki Ada grubu içerisinde değerlendirilmesinin nedeni, bu adanın tıpkı Oniki Ada grubu gibi eski zamanlarda Anadolu kara parçasından kopup ayrılmış olmasıdır(2). Oniki Adalar, coğrafi açıdan Anadolu yarımadasının devamı durumundadırlar. Fransız coğrafyacı Martonne, bu konuyla ilgili olarak şu ifadeleri kullanmaktadır:
“Ana karaya komşu küçük adalar, ana kıyı topografyasının yalnız teferruatlarıdır(3)…”
Coğrafya bilimi açısından bakıldığında; Oniki Ada grubu, Anadolu yarımadasının derin Ege sularına doğru alçalan yamacı (Talus Continental) üzerine oturmuştur. O nedenle, sadece Oniki Ada grubu değil, kıyılarımız yakınındaki Yunanistan’a ait bütün adalar, yapı itibarıyla Anadolu’nun bir devamıdır(4).
Kolayca anlaşılabileceği gibi; Anadolu yarımadası jeolojisi ve topografyası, komşu Ege adalarında da devam etmektedir. Bu adalar, “yıkılmış bir köprünün ayakları gibi(5)”, İstanköy’de üç mil, Meis adasında ise iki buçuk kilometre mesafe kadar kıyılarımıza sokulmuşlardır.
Ege denizi, Akdeniz’in kuzeye doğru bir uzantısıdır. Çanakkale ve İstanbul Boğazı ile Akdeniz ve Karadeniz’in birleşmesini sağlar. Bu yüzden de Avrupa, Asya ve Afrika’nı deniz, hava ve kara tabii ulaşım yolarının birleşme noktasıdır. Üç kıtayı birbirine bağlayan özelliği, Ege denizinin jeostratejik önemini artırmaktadır.
İçerisinde bulunan irili ufaklı binlerce ada, Ege denizinin jeostratejik önemi daha da artırmış, denizin sağladığı ulaşım kolaylığı yüzünden Doğu ve Batı medeniyetinin bir iletişim noktası, bir geçiş bölgesi olmasını sağlamıştır.
Bölge ülkelerinin Cebelitarık ve Süveyş kanalları ile açık denizlere inmesinin yolu yine Ege ve Akdeniz’den geçmektedir. Dolayısıyla Ege denizi, Akdeniz stratejisinin kilit bölgesidir.
Ege denizinin bu jeostratejik öneminin yanında, adaların da özellikle Türkiye açısından çok önemli stratejik özellikleri vardır. Çanakkale Boğazı önündeki Bozcaada, Tavşan adaları, Gökçeada ve Limni, Çanakkale Boğazı’nın savunmasında büyük rol oynarlar ve boğaza ulaşan deniz yollarını kontrol ederler(6). Midilli, Sakız, Sisam ve İkaria adaları, Anadolu’ya açılan yerlerin tam karşılarındadırlar: Anadolu’nun savunulmasında ileri karakol, Anadolu’ya taarruzlarda basamak tahtası rolü oynarlar(7).
Semadirek ve Taşoz adaları, Doğu Makedonya ve Batı Trakya’ya giriş ve ilerleme yönünde olup, bölgeyi kontrol eder bir konumdadırlar. Kuzey Ege’nin batısındaki irili ufaklı 80 adadan oluşan Kuzey Sporat adaları ile Eğriboz ve Andros adaları, Yunanistan kıyılarına Ege denizinden yapılacak taarruzlarda birer basamak öğesi oluştururlar. Tam aksi durumda da, Yunanistan topraklarının ileri karakollarını oluştururlar(8).
Oniki Ada grubuna ait adalar ise; Kiklat (Cyclades) adaları gibi, Ege denizinde kuzey-güney yönünde bütün deniz yollarını kontrol ederler. 20′den fazla adacıktan oluşan Oniki Ada grubu, Anadolu’nun güneyini tehdit eder ve doğu yönündeki bir saldırıda “üs” rolü oynar. Girit adası da, stratejik açıdan Ege denizinin güney kilidi sayılır(9).
Türkiye’ye karşı düşmanca emeller besleyen bir güç için, bu adaların çok büyük bir stratejik öneme sahip olduğu açıktır. Bu adalara sahip olarak ilk aşamada Türkiye’nin kuzey ve batı kıyılarının Akdeniz’le bağlantısını kesmek, daha sonra da Çanakkale Boğazı önünde bulunan Limni adasından İskenderun körfezine kadar uzanan stratejik konumdaki bu adalar kuşağıyla Türkiye’yi çevreleyerek Anadolu’nun ikmal yollarını kontrol altına almak mümkün görünmektedir(10).
KAYNAK:
Taşkıran, Dr. Cemallettin-; Oniki Ada’nın Dünü ve Bugünü, Gnkur. ATASE Yayını, Gnkur. Basımevi, Ankara 1996, s. 1.
DİPNOTLAR:
1) Jeanne Z. Stephanopoli-; Les iles de I’Egee Atheres, 1912, p. 33.
2) A.g.e., s. 33.
3) E. De Martonne-; Traite de Geographie Phyique, Vol. II, Paris 1958, p. 1032.
4) Brangian J. J.- Jarret, H. R.-; The Mediterranean Lands, London 1969, p. 325.
5) Sırrı Erinç-Talip Yücel-; Ege Denizi, Türkiye ile Komşu Ege Adaları, 2. Baskı, Ankara 1988, s. 56.
6) Ege Denizi ve Ege Adaları; Harp Akademileri Komutanlığı Yayınları, İstanbul 1995, s. 41.
7) A.g.e., s. 42.
A.g.e., s. 42.
9) A.g.e., s. 43.
10) Şükrü Elekdağ-; İki Büyük Savaş Stratejisi, Milliyet, 2 Aralık 1994.