Etniki Eterya (Yunan Milli Cemiyeti)
Etniki Eterya (Etniki Hetairia), gizli bir ihtilal örgütü olarak; Yunanistan’ın bağımsızlığı ve Doğu Roma İmparatorluğu’nun yeniden ihya edilmesi amacıyla ilk kez 18. Yüzyılda kurulmuş ve 1798′de dağıtılmıştı. Etniki Eterya, 16 yıl sonra, 1814′te Odesa’da yeniden faaliyete geçti.
Yunanlılar için ilk iş, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki bütün Hıristiyanları silahlandırmak ve Rumlar arasında mücadele, birlik ve beraberliği sağlamaktı.
Osmanlı yönetimi, ülkedeki azınlıklara ve tabii ki Yunanistan’da Türklerin dışında kalan unsurlara uyguladığı idare sistemi, demokrasi esasına dayanıyordu. Fakat Yunanlılar, kendi yönetimlerinde bile hiçbir zaman bulamayacakları bu huzurlu yaşantıyı, daima Türkler aleyhinde kullanmış ve amaçlarının gerçekleşmesi iüçin bir fırsat bilmişlerdir.
Etniki Eterya örgütü, Türkiye’ye yönelik yıkıcı faaliyetlerinin dünya kamuoyunca da onaylanmasını sağlamak için yoğun bir propaganda faaliyeti yürütmüş, bu amaçla Moskova, Odessa, Trieste ve Marsilya gibi Rumların topluca bulundukları şehirlerde şubeler kurmuştu. Buralarda açtıkları okullarda ihtilal fikirlerinin aşılanmasını ve devam etmesini sağladılar. Bir plan ve program içerisinde sistemli bir şekilde maddi yardım ve silah sağladılar.
Osmanlı İmparatorluğunu içerden çökertmek için Yunanistan ve tüm Balkan ülkelerini kışkırtan Rusya, Yunanlıların bu faaliyetlerinin baş destekçisi, takipçisi ve teşvikçisi oldu. Hatta Rus Çarı I. Aleksandr, bu örgütün gizli genel başkanı ilan edilmişti. Daha sonra A. İpsilanti adında bir Yunanlı, başkan vekili sıfatıyla örgütün başına getirildi. İçten ve dıştan destek gören örgüt, 40 bin kişilik bir ihtilalci güce sahip oldu.
KAYNAK:
Kıbrıs’ın Tarihi Gelişimi ve KKTC, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi Yayını, Lefkoşa 1983, s. 9.