Filiki Eterya’nın Kurulması
Rumlar arasında, isyan ve ihtilal için gerekli zeminin oluşturulmasında, bu maksatla kurulan cemiyetlerin faaliyetleri büyük bir önem teşkil etmektedir.
İhtilalci, gizli cemiyetler arasında en etkilisi olan “Filiki Eterya” 1814 yılının sonlarında Odessa’da kuruldu. “Dostlar Cemiyeti” anlamına gelen Filiki Eterya, batı Avrupa’daki gizli mason cemiyetlerinin kuruluş ve işleyiş usullerini benimsemişti(1). Filiki Eterya, kurulurken bir önder arayışı içindeydi. Örgüt tarafından ilk düşünülen kişi, 1815′den beri Nesselrode ile birlikte Rus Dışişleri Bakanlığı’nı yürüten “Kapodistrias” idi. Ancak Kapodistrias bu görevi kabul etmeyince, örgütün liderliğine, “Aleksandr İpsilanti” getirildi. İpsilanti, çok eski Fenerli bir ailenin mensubuydu(2).
Filiki Eterya’nın ilk amacı, Rumları Osmanlı yönetimine karşı ayaklandırmak, bu arada mümkün olursa diğer Balkanlı Hıristiyan topluluklarını da bu isyana karıştırmaktı. Örgüt, malî problemlerini çözümlemek amacıyla bünyesine öncelikle büyük tüccar ve armatörleri kaydetmiş, ayrıca halk üzerinde daha etkili propaganda yapabilmek için papazları kullanmıştır(3). Bu örgüt zamanla güçlendikçe gayesini daha belirgin ve açık bir şekilde propaganda etmeye başladı. Filiki Eterya, ilk aşamada Mora’da bir Yunan devleti kurmayı, sonra da Orta Yunanistan, Batı Trakya, Selanik, Ege adaları, On İki Ada, Kıbrıs ve Batı Anadolu’yu Yunanistan’a katmayı, nihayet İstanbul’u ele geçirerek Bizans’ı yeniden kurmayı hedefliyordu(4).
KAYNAK
Arşiv Belgelerine göre Balkanlarda ve Anadolu’da Yunan Mezalimi, Başbakanlık Devlet Arşivleri Yayını, Ankara 1995.
DİPNOTLAR
1) Hatipoğlu, a.g.e., s.8-10.
2) Gürel, a.g.e., s.28.
3) Hatipoğlu, a.g.e., s.10.
4) Karal, a.g.e., s. 109