Okulu Yeniden Açma Girişimleri
1971′de kendiliğinden kapatılmasının ardından Heybeliada Ruhban Okulu’nu yeniden açılması için gayret gösterilmiş ve buna gerekçe olarak da “din adamı yetiştirmek” gösterilmiştir. Oysa, okulun yeniden faaliyete geçirilmek istenmesindeki asıl amaç, Fener Rum Patrikhanesi’nin “Ekümeniklik(Evrensellik)” iddialarına dayanarak oluşturulmasıdır.
Aralık 1991′deki ABD ziyareti sırasında bir konuşma yapan ve Ruhban Okulu’nun açılabilmesi için Türkiye’ye baskı yapılmasını isteyen Yunan Başbakanı Mitçotakis, 1 Şubat 1992′de de Türkiye’ye aynı amaçla ricada bulunmuştur.
Patrik Bartholomeos da, 16 Ocak 1992′de Türkiye Milli Eğitim Bakanıyla yaptığı görüşme sırasında Ruhban Okulu’nun yeniden açılması için resmen istekte bulunmuştur. Patrik, Bakan Köksal Toptan’a, “Papaz okulu’nu açın… Bu sizin lehinize olur” demiş, Milli Eğitim Bakanı ise bu teklifi şiddetle geri çevirmiştir(1).
Avrupa Topluluğu Komisyonu Dönem Başkanı Jacgues Delors, Türk Cumhurbaşkanı’na bir mesaj göndererek, okulun açılması talebinde bulunmuş, Dünya Kiliseleri Birliği ile Fransa Katolik Konseyi de Türkiye Başbakanı nezdinde aynı girişimleri tekrarlamışlardır.
Ruhban Okulu’nun yeniden açılmasıyla ilgili girişimlere ABD de katılmıştır. Nisan 1994′te Başbakan Tansu Çiller’e bir mektup gönderen ABD Başkanı Bill Clinton, ülkesinin Heybeliada Ruhban Okulu’nun yeniden açılması konusuyla ilgili olduğu mesajını vermiştir. Konu sadece Türkiye’de bir eğitim kurumunun konumu olarak değerlendirilmemiştir(2). Clinton’ın devreye girmesi, Ruhban Okulu’nu yeniden açma girişimlerinin uluslar arası politikanın bir parçası olduğunu da göstermiştir.
22 Nisan 1994′te Yunanistan Başbakanı Andreas Papandreu ile görüşen ABD Başkanı Bill Clinton, “İstanbul’daki Ekümenik Patrikliğin statüsü ve çalışma şartlarıyla ilgilenmesini Türk Hükümeti’nden istedim” ifadesini kullanmış ve konuyla doğrudan ilgilendiğini ifade etmekte bir sakınca görmemiştir(3).
Okulu daima gündemde tutmaya kararlı olan Patrikhane, 1994 yılı Ağustos ayının sonunda. 1971′den beri kapalı olan okulda “150. Kuruluş Yıldönümünü Kutlama Törenleri” düzenlemiştir. Okulun tekrar açılması isteklerinin dile getirildiği törene; Fener Rum Patriği Bartholomeos, İskenderiye Patriği Prathemios, Romanya Patriği Teoktistos, Dünya Kiliseler Birliği Genel Sekreteri Yorgi Çeçis, Vatikan Büyükelçisi Sergio Sebastion, dünyanın dört bir yanından gelen başpiskopos ve kilise temsilcileri ile eski mezunlar katılmıştır. Kutlamalara davet edilen İstanbul Valisi Hayri Kozakçıoğlu ve Adalar Belediye Başkanı Can Esen törene katılmamışlardır.
Ayin sırasında Ruhban Okulu’nun yeniden açılması isteği dile getirilmiş, ayinden hemen sonra düzenlenen basın toplantısında da aynı istek tekrarlanmıştır. Basın toplantısında konuşan, Tarabya Metropoliti ve okulun eski hocalarından Konstantin Harisiadis “okulun kapatılmasının haksızlık olduğunu ve tekrar açılmasını istediklerini” ifade etmiştir. 1950′de Heybeliada Ruhban Okulu’ndan mezun olan, bir dönem Patrik Vekilliği ve Adalar Metropolitliği de yapan Harisiadis, büyük bir tedirginlik içinde yaptığı konuşması sırasında konuşmalarının yanlış anlaşılmaması için sık sık gazetecileri uyarmıştır. 1971 yılında özel teşebbüse ait fakülteler kapandığında okulun da kapandığını belirten Harisiadis konuşmasını şöyle sürdürmüştü:
“Özel fakülteler kapsamına bizim okulumuz girmiyordu. Okulun özel (!?) bir statüsü vardı. Okul, lise sonrası 4 yıl eğitim vermesine rağmen lise tedrisatı veren okullar kapsamındaydı(?). Bu nedenlerle okul yüksek okul sınıfına dahil edilemez. Okulun açılmasına izin verilmelidir(4).”
27 Nisan 1996 Cumartesi günü Avrupa Parlamentosu’ndan sağ partilerin oluşturduğu Hıristiyan Demokrat Grup üyesi 20 parlamenter, Fener Rum Patrikhanesi’ni gizlice ziyaret ederek 11 saat süren bir toplantı yaptılar. Görüşmede Patrikhane’nin statüsü, Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması, Türk Yunan ilişkileri ve Türkiye’nin AB üyeliği ve Türkiye’deki insan hakları ihlalleri(?) tartışıldı. Toplantı sırasında Patrik Bartholomeus, Başkanlığını AP Hıristiyan Demokrat Grup lideri ve Belçika eski Başbakanı Wilfried Martines’in yaptığı parlamenterlerden Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması konusunda destek istedi(5).
Okulu yeniden açma girişimlerine 1997 yılı sonlarına doğru yeniden hızlandırıldığı görülmektedir. Konuyu uluslar arası arenada gündeme getirmeye çalışan Patrik Bartholomeus, Türkiye’yi bir oldu-bitti ile karşı karşıya bırakmaya çalışmıştır.
Yanındaki 20 kişilik heyetle Yunanistan Hava Yolları’nın (Olympic) tahsis ettiği 400 kişilik Boeing 747 Jumbo jet uçağıyla 19 Ekim 1997′de ABD’ye giden Fener Rum Patriği Bartholomeos, bir ay süren gezisi sırasında görüştüğü ABD yetkililerinden Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması için Türkiye’ye baskı yapmalarını istemiştir(6).
Aynı gezide ABD başkanı Bill Clinton tarafından “300 milyon Ortodoks Hıristiyan’ın ruhani lideri” ve “ekümenik patrik” olarak tanıtılan Bartholomeos, “okulun açılmasını istediklerini ve bunun bir lüks değil, bir ihtiyaç olduğunu” belirtmiştir(7).
Hürriyet Gazetesi’nin 28 Kasım 1997 tarihli nüshasında yer alan Selin Çağlayan imzalı ve “Ruhban Okulu’na Formül Aranıyor” başlıklı haberde, 55. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’nin 1971 yılında kapatılan Heybeliada Ruhban (Papaz) Okulu’nun tekrar açılması için girişim başlattığı belirtildi. 27 Kasım 1997 tarihinde toplanan MGK’na dayandırılan haberde şu ifadeler kullanıldı:
“… Ancak bu maddenin özel din okulu açmak isteyen diğer çevrelere de aynı fırsatı vermesi tedirginlik yaratıyor. Uzun süredir Bakanlar Kurulu’nun gündeminde bulunan Ruhban Okulu’nun açılabilmesi için yasa değişikliği önerisi hükümetteki muhafazakar bakanların “İmam Hatiplerin orta kısımları kapatılıp papaz okulu açılmaz. Biz seçmenimize ne deriz itirazına takılıyor. Bu nedenle gerekli imzalar bir türlü tamamlanamıyor.
Dışişleri Bakanlığı’nın Hükümete şu tavsiyelerde bulunduğu öğrenildi: Ruhban Okulu konusu Türkiye’nin dışarıdaki imajını gereksiz yere zedeliyor Okulun açılması Türkiye’nin dış ilişkileri açısından olumlu ve yararlı olacaktır Taviz vermiş durumuna düşmemek için bu konuda Amerikan Kongresi’nden gelmesi beklenen ciddi baskılar öncesinde bunun yapılması yararlıdır.
Türkiye’nin Lozan Antlaşması’na göre azınlıkların dine eğitiminin gerektiğinde ulusal yasalarda gerekli düzenlemeler yaparak sağlaması yükümlülüğü vardır.
Ruhban Okulu, İstanbul’daki Fener Patrikhanesi’ne din adamı yetiştirmek için kurulmuştur. Okul faaliyette olmadığı ve sadece Türk vatandaşı olan din adamlarının Patrikhane’de çalışma koşulu olduğu için Patrikhane din adamı sıkıntısı çekmektedir Bu nedenle çeşitli formüllerle Yunanistan’dan din adamı getirme yoluna gitmektedirler. Bu da aramızda yeni bir sorun yaratmaktadır(8)…”
Başbakan Mesut Yılmaz’ın Aralık 1997′deki ABD gezisi sırasında Heybeliada Ortodoks Ruhban Okulu’nun yeniden öğrenime açılması konusu bir kez daha gündeme geldi. Amerika’nın “beklentisi” Başkan Yardımcısı Al Gore tarafından gündeme getirildi. Başbakan Yılmaz’ın bu beklentiye bağlayıcı bir cevap vermediği ifade edildi(9).
DİPNOTLAR
1) A. Sofuoğlu, a.g.e., s. 215.
2) G. Calan, a.g.m., s. 28.
3) G. Calan, a.g.m., s. 31.
4) G. Calan, a.g.m., s. 27.
5) Türkiye, 29.4.1996.
6) Türkiye, 20.10.1997.
7) Türkiye, 24.10.1997.
Benzer bir değerlendirme için bkz.: Ö. Hersan, “Yunanistan’a Jest Hazırlığı”, Sabah Gazetesi, 20.09.1997.
9) Hürriyet, 21.12.1997.