Rum-Yunan Kaynakları
Gerek Yunanlıların ve gerekse Rumların çeşitli zamanlarda ortaya koydukları nüfusla ilgili rakamlar, bütünüyle 1912 yılında Rum Patrikhanesi tarafından yapılan istatistiğe dayanıyordu. Patrikhanenin istatistiği daha sonra Polybius (D. Kalopathakes)(1) George Soteriadis(2) ve Leon Maccas(3) tarafından yayınlanmıştır.
Polybius eserinde “1910 Türk Nüfus Sayımı” adı altında bazı Osmanlı vilayetlerindeki Rum nüfusu da vermiştir. Prof. Dr. Justin McCarthy, Polybius’un Osmanlı resmi rakamlarını değil Fener Patrikhanesi’nin rakamlarını bu başlık altında verdiği kanaatindedir(4) ve Polybius’un rakamlarını “sahte(false)” olarak değerlendirmiştir. 1914 Osmanlı sayımı ile bir karşılaştırma yapan McCarhty, Polybius’un 1.777.146 olarak verdiği rakamın, gerçekte 1.112.698 olduğunu ortaya koymuştur.
Patrikhane’nin ve Polybius’un “Turkish Official Statistics of 1910(1910 Türk Resmi İstatistikleri)” adı ile yayınladığı rakamlara göre; Patrikhane İstanbul, İzmit, Aydın, Bursa, Konya, Ankara, Trabzon, Sivas, Kastamonu, Adana ve Biga’da toplam 1.782.582 Rum olduğunu; Polybius ise, aynı yerlerde 1.777.146 Rum’un yaşadığını belirtmektedir. Bu rakamlara göre Rumlar, Aydın (İzmir) (622.810), Trabzon (353.533) ve Bursa (278.421) vilayetlerinde yoğun olarak yaşamaktadır.
Patrikhane’nin bu istatistiklerine dayanan Venizelos, 30 Aralık 1918′de Barış Konferansı’na verdiği -İngiliz ve Fransızca olarak da yayınlanan- muhtırada, Yunanistan’ın toprak talepleriyle birlikte nüfus iddialarını da açıkladı. Venizelos ve Yunan idarecileri, isteklerini açıklamak için hiçbir fırsatı kaçırmadılar. 1919 yılı boyunca, İngilizce ve Fransızca olarak yayınlanan sayısız broşürlerde de aynı istekler tekrarlandı(5).
Venizelos, Trakya (İstanbul, Çatalca, Kırklareli, Tekirdağ, Gelibolu, Edirne, Dedeağaç ve Gümülcine), Pontus (Trabzon, Sivas ve Kastamonu), Batı Anadolu (İzmit, Mudanya, Bandırma, Ayvalık, İzmir, Efes, Bodrum, Marmaris, Fethiye, Bursa, Balıkesir, Edremit, Bergama Manisa, Aydın, Nazilli, Denizli, Bozcaada ve Meis) gibi Türk topraklarının Yunanistan’a katılmasını istiyordu.
Bu bölgelerdeki nüfus durumuyla ilgili olarak Venizelos şu rakamları ileri sürmüştür:
İstanbul’u da içine almak üzere Trakya’da; 730.822 Rum, 957.425 Türk, 112.174 Bulgar, 183.253 Ermeni, 65.821 Musevi ve 151.151 diğer milletler. İstanbul, Anadolu ve Rumeli yakalarıyla 1.173.673 nüfusu bakındırmaktaydı. Üsküdar hariç İstanbul yakasında yaşayan 841.108 kişiden 235.215′i Rum, 308.733 Türk, 122.730′ü Ermeni, 38.791′i Musevi, 4.331′i Bulgar ve 13 1.308′i diğer milletlerdendi.
Venizelos raporunda Kuzeydoğu Karadeniz Bölgesi için “Pontus” deyimini kullanmıyor, sadece Trabzon Vilayetinden söz ediyordu. Leon Maccas, 1919′da, Paris’te yayınladığı “Anadolu’nun Yunanlılığı” isimli eserinde Venizelos’un “Pontus”a dair şu rakamları verdiğini belirtmektedir: “Trabzon Vilayetinde 353.533, Sivas vilayetinde 99.376 ve Kastamonu’da 24.919 Rum.”
Maccas’a göre bu şehirlerdeki Türk nüfusu da sırasıyla, 957.866, 839.514, 938.435 idi. Şu halde bu üç vilayette toplam 477.828 Rum’a karşılık 2.735.815 Türk yaşıyordu.
Pavlidis ise 1956′da Atina’da yayınlanan “Pontus Cumhuriyeti Nasıl ve Niçin Başarıya Ulaşamadı” isimli eserinde Pontus’un sınırları ve nüfusu konusunda şunları yazmaktıdır:
“Pontus, Rum sınırından başlar, Trabzon ve Sivas vilayetlerinin tamamını ve Kastamonu vilayetlerinin bir kısmını içine alarak, Karadeniz kıyısı boyunca Sinop ötesine kadar uzanır. Bütün Pontus 70.000 kilometre karelik bir sahayı kaplar. Birinci Dünya Savaşı’ndan önce burada 800.000 Rum, 450.000 Müslüman ve 750.000 Kürt, Ermeni, Acem, Laz çeşitli Hıristiyanlar; biraz Musevi ve pek az da Avrupalı olmak üzere 2.000.000′luk bir nüfus barınmaktaydı.”
Pavlidis bu istatistikleri Pontus liderlerinden Marsilyalı bir Rum olan Konstantinidis’in verdiği rakamları düzeltmek suretiyle elde ettiğini belirtmektedir. Halbuki, Venizelos’un rakamlarına göre Pavlidis’in rakamlarının çok daha abartılı olduğu görülmektedir(6).
1920 yılı Ağustos ayında yayınlanan “The Pontus” adlı eserinde D. Economides aynı vilayetlerin (Trabzon ve Canik’in müstakil yerleri, Sinop Sancağı ve Sivas) nüfusunu Venizelos’tan farklı bir şekilde ifade etmiştir. Economides’in rakamları daha çok Pavlidis’in rakamlarına yakındır. Economides, toplam 2.016.750 olarak verdiği nüfusun 700.000′inin Rum “Greeks Orthodox” ve 422.000′inin de Türk (Tatarlarla, Çepniler) olduğunu söylemektedir(7).
Venizelos’a göre Batı Anadolu’daki Rum nüfusu toplam 1.013.195 idi. Venizelos, Batı Anadolu ile Aydın vilayeti (özellikle İzmir), Bursa vilayeti ve Çanakkale ile İznik Sancaklarını kastediyordu. Ona göre Batı Anadolu, aşağı yukarı Karadeniz’den Antalya Körfezi’ne, Kuzeyde İzmit’in doğusundan güneyde Antalya Körfezi’nin batısından geçmek üzere çizilecek bir çizginin batısında kalan bütün bölgeydi.
Venizelos’un istediği bölgede; kuzey Bozcaada’dan güneyde Meis adasına kadar uzanan Ege sahili ile Marmara’ya bir pencere açan Bandırma da önemli bir yer tutuyordu.
İstenen bölgede 818.221 Rum, 1.017.398 Türk ve 80.000 Musevi ve Yabancı, 23.500 Ermeni ve 2.000 Bulgar yaşamaktadır. Venizelos bu rakamlara Oniki Ada ve Meis adası, İmroz, Bozcaada, Midilli, Sakız, Sisam, Nikarya ve Rodos’un nüfusunun da katılması gerektiğini düşünüyordu. Venizelos’a göre; 1912′de bu adalarda yaşayan 370.138 Rum da -Türkler adalarda 24.652 kişi idi- eklenince bölgede 1.1888.359 Rum ve 1.042.050 Müslüman bulunuyordu; ayrıca 100.000 kadar Musevi, Ermeni, Bulgar ve diğer yabancıların yaşadığı ortaya çıkıyordu. Bu durum çoğunluğun gene küçük bir farkla Rumlar’da olduğunun kabulünü gerektiriyordu!
Venizelos İzmir’le ilgili olarak da şu rakamları ileri sürmüştür:
İzmir’de genel olarak 449.044 Rum, 219.494 Türk vardı. Buna göre Anadolu Rumlarının yarısı İzmir’de yaşıyordu. İzmir Sancağı içinde merkez ilçe olarak İzmir’in toplam nüfusu 416.494 idi. Bunun 243.879′u Rum, 96.250′si Türk, 51.872′si yabancı, 16.450′si Musevi, 7.628′i Ermeni ve 415′i Bulgar idi.
Venizelos’a göre; İmroz’da 8.125, Bozcaada’da 3.752, Rodos ve Oniki Ada’da 102.727 Rum vardı. Kıbrıs’ta ise 298.000 olan genel nüfusun 235.000′i Rum’du.
Venizelos ayrıca, Birinci Dünya Savaşı sürecince 300.000 Rum’un Türkler tarafından katledildiğini ve 1914-1918 yılları arasında 450.000 Rum’un da Türk hükümeti tarafından kovulup geçici olarak Yunanistan’a sığınmak zorunda bırakıldığını iddia etmiştir.
Venizelos, bütün Anadolu’da toplam Rum nüfusunu 1.694.000 olarak açıklamıştır(8).
Venizelos’un Barış Konferansı boyunca verdiği tüm rakamlar, Patrikhane’nin istatistiklerine dayanıyordu. Yunan Başbakanı, Başkan Wilson’a 27 Eylül 1919 tarihinde yazdığı bir mektupta; kaynağının Fener Patrikhanesi olduğunu ve Türk resmi makamlarının Trakya’ya dair 1894 tarihli istatistiklerinden de faydalandığını belirtmiştir. Venizelos’un Türk istatistiklerinden yararlandığını söylemesi tamamen uydurmadır. “Onlar Komisyonu”nda yaptığı konuşmasında bu durum ortaya çıkmıştır. Venizelos, Komisyon’da yaptığı konuşmada şunları söylemiştir:
“Anadolu nüfusu için yapılmış hiçbir resmi istatistik yoktur. Orada yaşayan her millet kendine bir nüfus yakıştırmakta ve bunlar bir araya getirilince ortaya astronomik rakamlar çıkmaktadır Şimdi vereceğim istatistiklerin doğruluğunu temin ederim. Bunları ben Fener Patrikhanesi’nden aldım.”
Başkan Wilson, Müslüman halka ait rakamların Fener Patrikhanesi’nden mi, yoksa resmi Türk kaynaklarından mı alındığını sormuş, Venizelos şu cevabı vermiştir:
“Yunan din adamlarından! Ama onların da resmi Türk istatistiklerinden yararlandığı kanaatindeydim(9).”
Görüldüğü gibi rakamlar bütünüyle Fener Rum Patrikhanesi’nin asılsız ve gerçek dışı istatistiklerine dayanmaktadır.
DİPNOTLAR
1) Polybius, Greece Before the Conference, London, 1919.
2) G. Soteriadis, An Athnological Map Ilustrating Hellenism in the Balkan Peninsula and Asia Minor, London, 1918.
3) L. Maccas, L’Hellenisme de L’Asie Meneure, Paris, 1919.
4) J. McCarthy, Muslims and Minorites, The Population of Ottoman Anatolid and the End of the Empire, New York/London, 1983, s. 92-93.
5) D. Kitsikis, Yunan Propagandası, s. 27-28.
6) D. Kitsikis, a.g.e., s. 28-31.
7) D. Economides, The Pontus And The Right Claims of its Greek Population, Topographical, Etnographical, and Historical Study, With Two Maps and Various Statistics, s. 46-47.
D. Kitsikis, a.g.e., s. 32-36. Yunanlı araştırıcı Dimitri Pentzopoulos The Balkan Exchange of Mimorities and the Impact upon Greece, (Thessaloniki, 1962) isimli eserinde 1908′de Anadolu’da toplam 1.800.000 Rum olduğunu belirtiyor ki, Venizelos’un rakamından daha abartılıdır.
9) D. Kitsikis, a.g.e., s. 29, not: 1; ss. 31. no: 1.