[Bulgarlar ile Rumlar arasındaki anlaşmazlıktan dolayı Rum mektebinin kapatıldığı, Rumların Bulgarlara karşı büyük kin besledikleri, hükûmeti tanımadıkları, Bulgar kiliselerini yıkmak istedikleri, yüz kadar çocuğun okuduğu bir mektebi yaktıkları ve çocukların açıkta kaldığı hakkında Bulgar Atanaş Hristo'nun, Balkapanı tüccarlarından hemşehrisi Radi'ye gönderdiği Bulgarca bir mektubun tercümesi.]

(Tarihsiz)

Nefs-i Silistre’de sâkin, tebe’a-i Devlet-i Aliyye’den Atanaş Hristo nâm kimesne, Şa’bân-ı Şerîf’in yirmi dördüncü târihiyle Balkapanı tüccârlarından olup, hemşehrîsi bulunan Radi’ye göndermiş olduğu Bulgar lisânınca bir kıt’a mektûbun tercemesidir.

Memleketimizde bu def’a yeniden zuhûr eden vukû’âtlarımız bu vechile beyân olunur ki; Bulgarlar ile Rumların beynlerinde olan husûsât netîce bulmadıkdan sonra burada olan mekteb açılmasın deyü meclis böyle karâr verdi. Bizim hasımlarımız ve düşmânlarımız olan Rumlar ve Ulahlar sabredemediler ve hükûmetin verdiği karârı dinlemeyüp altmış kişi ittifâken gece sa’at üç karârlarında sopalar ile ve baltalar ile hazırlanup buranın metropolidinin konağını basup ve döğüp ve konağından çıkarup kovmak üzere gitdiler. Sebeb bu ki metropolid burada olan Rum Mekteb Hocası Hacı Papa’yı habsetmiş ki mektebde çocukları okutmamak içün. Bunun üzerine Rumlar Aynaroz papaslarından birisini koydular mektebe çocukları okutsun deyü. metropolid bunu dahi habsettiğiyçün bundan dolayı metropolidin konağını basmaya gitdiler. Her ne kadar gitdiler ise içeriden konak kapusını açmadılar. Bunlar yalnız konak kapusının önünde bağırup çağırmakda iken hükûmet tarafından haber alınup asker ve zabtiye gönderilüp bunları dağıtdılar. Bu cem’iyetde bulunanlardan yirmi kişi ayrılup hükûmet konağının havlusuna gidüp, bunların içinden yazıcının karındaşı Nikola, “kan görmezden vazgeçmeyiz” deyüp bağırdı. Bunların cemâ’at başıları Peço ve Meşo Panovi’nin oğulları ve Dibonisaki’nin bacanağı ve Hoca Vangel ve bunlar misillü birkaç kişi daha var. Bu fesâda sebeb bunlardır. Bak bir kerre vilâyetimiz ne hâldedir. İşitdiğimize göre bu keyfiyetlerin tahkîkine me’mûr gelecek imiş, sevinmek ile bekliyoruz. Geçenlerde Rumların yakdığı mektebde yüz on çocuk okur idi. Mekteb yakıldığı târihinden şimdi[ye] kadar çocuklar okuduğu yokdur. Sokaklarda oynadıklarından babaları gelüp bizlere bir takım sitem sözler söylüyorlar ki; çocuklarımız câhil kalacak, bunun bir çâresine bakmıyorsunuz deyü, siz dahi memleketimizde olan rezâletleri, İstanbul’da iktizâ eden mahallere bildirin. Bu işlere bir karâr verilmedikden sonra siz dahi bu tarafa gelmeyin. Çünkü Dibonisaki demiş ki; merâk etdim, iki-üç Bulgar öldürmedikden sonra bu işden vazgeçmem. Şimdi Rumlar müzâkere ediyorlar, bizim burada olan kiliselerimizi yıkmak içün. İyi mülâhaza edin bu keyfiyetleri, zîrâ bu Rumlar hükûmeti tanımazlar. Bizler bu tarafda sokaklarda gezmeye korkuyoruz.

BOA. DH. EUM. 3. Şb. 27/74

[Bazı Rum kadın ve kızlarının, Müslümanlarla münasebette bulunmaları ve ihtida etmeleri nedeniyle Rum Metropolidi tarafın­dan bir bahane ile Yedikule'deki Rum ve Ermeni hastanelerine sevkedildikleri ve buralarda kendilerine deli muamelesi yapılarak çeşitli işkencelere tabi tutuldukları.]

17 Mart 1918

İstanbul Polis Müdîriyyet-i Umûmiyyesi

İkinci Şu’besi

Umûmî: 3018

Husûsî: 4869

Dâhiliye Nezâret-i Celîlesine

Ma’rûz-ı çâker-i kemîneleridir,

İhtidâ ederek Polis Me’mûru Fahri Efendi ile izdivâc edeceğinden dolayı Rum metropolidi tarafından bir desîse ile Dersa’âdet Rum Hastahânesi’ne gönderilüp, hastahânece dahi bîmârhânede taht-ı tevkîfe alınarak aç bırakılmak ve suver-i sâ’ire ile işkenceye ma’rûz kaldığı, Katirine imzâsıyla bâ-posta Samatya merkezine gönderilen arzuhâlde beyân ve şikâyet olunması üzerine, merkez-i mezkûrca icrâ kılınan tahkîkât netîcesinde, mahall-i mezkûrda mezbûre gibi daha bir takım genç kızların İslamlarla peydâ-yı münâsebet eylemelerinden dolayı papasların eser-i teşvîkiyle Patrikhânece taht-ı tevkîfe aldırıldığı ve hâl-i mevkûfiyyetde bulundukları ve bir takım işkence ve Mezâlime ma’rûz kaldıkları anlaşılmağla cümlesi tahlîs olunarak velîlerine teslîm edilmiş ve ol bâbda tanzîm kılınan evrâk-ı tahkîkiyye dahi müsebbibleri hakkında ta’kîbât icrâsı zımnında cihet-i adliyyeye tevdî’ kılınmış ise de Ermeni ve Rum hastahânelerinde daha bu gibi ba’zı bî-günâh kimselerin mevcûdiyeti melhûz bulunduğundan her iki hastahânede dahi İstînâf Müdde’î-i Umûmîliği tarafından taharriyât ve tedkîkât icrâsı zımnında Adliye Nezâret-i Celîlesi’ne iş’ârına müsâ’ade buyurulması ma’rûzdur. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 21 Teşrîn-i Sânî sene [1]333 Polis Müdîr-i Umûmîsi

Ahmed

Emniyyet-i Umûmiyye İstitlâ’ât Müdîriyeti

Fî 2 Kânûn-ı Evvel sene [1]333

Şu’be: 3 Mahremdir

Hulâsa: Rum Patrikhânesi tarafından ihtidâ eden kadınlara icrâ edilen Mezâlim hakkında.

Dâhiliye Nâzırı Talat Bey Hazretlerinden Adliye Nâzırı Halil Bey Efendiye

İhtidâ ederek Polis Me’mûru Fahri Efendi ile izdivâc edeceğinden dolayı Rum metropolidi tarafından bir desîse ile Rum Hastahânesi’ne gönderilüp, mezkûr hastahâne bîmârhânesinde taht-ı tevkîfe alınarak aç bırakılmış ve suver-i sâ’ire ile işkenceye ma’rûz kaldığı Katirine imzâsıyla bâ-posta Samatya Polis Merkezi’ne gönderilen arzuhâlde beyân ve şikâyet olunması üzerine, mezkûr merkezce icrâ kılınan tahkîkât netîcesinde, mahall-i mezkûrda mezbûre gibi daha bir takım genç kızların İslamlarla peydâ-yı münâsebet eylemelerinden dolayı papasların eser-i teşvîkiyle Patrikhâne’ce taht-ı tevkîfe aldırıldığı ve hâl-i mevkûfiyyetde bulundukları ve bir takım işkence ve Mezâlime ma’rûz kaldıkları anlaşılmağla cümlesi tahlîs olunarak velîlerine teslîm edilmiş ve ol bâbda tanzîm kılınan evrâk-ı tahkîkiyye dahi cihet-i adliyyeye tevdî’ kılınmış ise de Ermeni ve Rum hastahânelerinde daha bu gibi ba’zı bî-günâh kimselerin mevcûdiyeti melhûz bulunduğundan her iki hastahânede dahi cihet-i adliyyece taharriyât ve tedkîkât icrâsı lüzûmu Polis Müdîriyyet-i Umûmiyyesi’nden alınan tezkirede beyân kılınmış olduğundan îfâ-yı muktezâsı siyâkında tezkire-i senâverî terkîm kılındı. Efendim.

BOA. DH. EUM. 3. Şb. 25/22

[Eskiden beri Rumlarla Bulgarların cenazelerini müşterek defnettikleri Eğrikapı'daki mezarlığa bu defa defnedilmek istenen bir Bulgar için Rumlar tarafından ücret talep edildiğinin ve mezar taşının üzerine Bulgarca yazı yazdırılamayacağının bildirilmesi üzerine mezarlığın Rumlarla Bulgarlar tarafından müştereken kullanılageldiği ve bu konuda Rumlar tarafından zorluk çıkartılmaması için Rum Patrikhanesi'ne gerekli tebligatta bulunulması hakkında.]

5 Haziran 1915

Dâhiliye Nezâreti

Kalem Numarası: 77

Târih-i Tebyîzi: 23 Mayıs sene [1]331

Huzûr-ı Âlî-i Hazret-i Sadâret-penâhîye

Mine’l-kadîm Rumlarla Bulgarların mevtâlarını defneyledikleri Eğrikapu’da kâ’in müşterek kabristâna bu def’a defnedilmek istenilen bir Bulgar içün Rumlar tarafından on lira taleb edildiği ve mezâr taşına Bulgarca yazı yazdırılmayacağı bildirildiği cihetle mümâna’at-ı vâkı’anın ref’i istid’âsını hâvî Bulgar Eksarhlığı’ndan verilen ve merbûtuyla birlikde takdîm edilen takrîr üzerine Mezâhib Müdîriyeti’nden yazılan derkenârda, Rum Patrikhânesi’nce makbere-i mezkûreye defn olunacak Bulgarlar içün, Bulgarca yazılı taşlar konulması men’ edilmiş ve Bulgarlar, Şişli cihetinde kendilerine bir kabristân te’sîs eylemiş olmasına mebnî bu bâbda Rum Patrikhânesi’ne icrâ edilecek teblîğâta, kabristânın esâsen Rumlara â’idiyetinden ve el-yevm Bulgarların makbere-i mahsûsası bulunduğundan bahsile cevâb verilmesi melhûz bulunduğu ve ma’a mâ-fîh orada Bulgarca taşlar merkûz olduğu cihetle kabristânın mü’essesât-ı müşterekeden addiyle Patrikhâne nezdinde ısrâr edilmek dahi mümkün olduğu dermiyân olmasına nazaran iktizâsının bi’l-yakîn emr ü iş’ârı menût-ı müsâ’ade-i sâmiyye-i fahîmâneleridir. Ol bâbda.

BOA. DH. KMS. 32/47

16 Mayıs 1909

Manastır Vilâyeti Mektûbî Kalemi

Merkez kaymakamının 3 Mayıs sene [1]325 sârîh ve yüz yedi numaralı tezkirenin sûretidir.

Şehr-i Mayıs’ın birinci günü sa’at üç raddelerinde Manastır’ın Dihova karyesi halkından ve Bulgar cemâ’atinden Vangel Tase, Vasil Gi[y]orgi, Temleko Lazor, Petre Nikola ormanda hatab kat’ etmekde iken Rum komiteleri elbisesini lâbis bir kaç şahıs tarafından üzerlerinden endâht edilen silâhlardan biri merkûmûndan Vangel’in sol eline isâbet etdiği ve diğeri Nemleko karyesine doğru firâr edüp diğer ikisinin hayât ve memâtları mechûl olduğu ve berây-ı tahkîk mahalline Mülâzim Naim Efendi’nin azîmet etdiği Jandarma Birinci Bölük Kumandanlığı’ndan bildirilmesiyle telakkî olunan emr-i âlî-i vilâyet-penâhîleri üzerine mezkûr Bölük Kumandanı Yüzbaşı Hakkı Efendi ile birlikde mahall-i vak’aya azîmet kılınmış idi. Gâ’iblerden Vasil Gi[y]orgi’nin cesedi mûmâ-ileyh Naim Efendi tarafından balkanda icrâ olunan taharriyâtda kurşunla maktûlen bulunmuş olup mahall-i hâdiseye Bidâyet Müddeî-i Umûmîsi Hamdi Bey dahi gelmekle birlikde icrâ kılınan tahkîkâtdan anlaşıldığına nazaran merkûmûn dört şahıs yevm-i mezkûrda yekdiğerinden ayrı olarak orman içinde odun kesmekde iken birdenbire silâhlar patlamasıyla içlerinden Vasil’in tazallumkârâne bağırdığını işiden Temleko firâra başladığı ve biraz kaçdıkdan sonra silâhların arkası kesilmekle ne olduğunu anlamak içün geriye avdetle Vâsil’in maktûliyetini görünce köye doğru yeniden firâr ederken merkûmun da üzerine müte’addid silâhlar endâht edilmiş ise de isâbet etmediği ve silâhların patladığı mahalden az aşağıda Dihova ahâli-i İslâmiyyesinden olup yine odun kesmekde olan Türkmen Receb, Zünnûn, Murtaza ve Arslan, Ramazan dahi firâr ederek hayvânlarını ormanda terk ile köylerine avdet etdikleri anlaşılmışdır. Vak’anın sûret-i cereyânı bundan ibâret olup gâ’ib olan Petro Nikola’nın taharrîsi içün gönderilen jandarma müfrezesiyle ba’zı köylüler merkûmu süngü ile maktûlen Berüsinek (?) ve Dihova karyeleri sınurları arasında bulup karyeye nakletmiş ve her iki maktûlün ba’de’l-mu’âyene Berüsinek’den (?) gelen Bulgar papası ma’rifetiyle defnlerine me’mûrîn-i adliyyece müsâ’ade olunmuşdur. Vak’anın esbâb-ı hudûsuna gelince Dihova karyesi ahâlisi i’lân-ı hürriyyete değin Rum Patrikhânesi’ne mensûb kalmış iken geçen Ağusto[s] evâsıtında bunlardan elli hâne halkı Bulgar Eksarhhâne’sine kesb-i intihâb etmiş ve Rum Patrikhânesi’ni tanıyanlar on altı hâneden ibâret kalmış olup bu yüzden bi’l-hâssa geçen Kânûn-ı Sânî’den beri gerek kilise ve gerek kabristân münâza’âtı gitdikçe teşeddüd etmiş ve bi’n-nihâye böyle bir vak’anın hudûsuna sebebiyet vermişdir. İki aydan beri Rum cemâ’atinden Papas İstefan Daskal, Vodineli Diyonis Dimosyon, Markotasa, İstoyan İsteryo tarafla­rından bir çok Bulgarlara balkanlar yeşillendiği zaman Bulgar mu’teberânından Muhtar Naste Kriste Kota ve Liyan Gi[y]orgi Kota, Reste Naum, Naum Dime, Vançe Kota ve merkûm Temleko Lazor’un katledileceği ve bundan sonra köy ahâlisinin bi’z-zarûre yine Rum Patrikhânesi’ne kesb-i intihâb eyleyecekleri söylenildiği gibi karye-i mezkûre Bulgarlarına icrâ-yı âyin etmek üzere gelüp gitmekde olan Berüsinek (?) Bulgar Papası Velepetre ile maktûl Vâsil’in birâderi Andon’a dahi bu yolda tehdîdât vâki’ olduğu ve bir kaç günden beri köylerindeki kilise kapusunda ve Rum Papası İstefan’ın idâre etdiği dükkânda eşhâs-ı mechûle görüldüğü ve Tırnova bekçisi Rum eşkıyâ-yı müte’emmi­nesinden Sotir Gayre’nin gâ’ib olan hayvânını taharrî vesîlesiyle vak’adan bir gün evvel Dihova’ya gelüp Rum papasıyla uzun müddet mülâkât etdiği ve Rum daskalının merkûmûn Temleko Lazor ve mecrûh Vangel Tase ve maktûl Vasil Gi[y]orgi ve Petre Nikola’nın berây-ı ihtitâb köyden çıkacakları sırada Berüsi­nek (?) karyesine azîmet eylediği ve Rum eşkıyâsından Pavla’nın iki hafta mukaddem Rum cemâ’atinden Dimo Simon’un hânesine geldiği ifâdât-ı mazbû­tadan müstebân olduğuna mebnî cinâyât-ı vâkı’anın Rum Papası İstefan ve Rum Daskalı Diyonis ile merkûmûn Markotasa ve Dimo Simon ve İstoyan İsteryo taraflarından ihtilâfât-ı ma’rûza sâ’ikasıyla tertîb ve Bulgarlardan bir kaç kişinin berây-ı ihtikâb balkana çıkdıkları merkûm Daskal Diyonis vâsıtasıyla Berüsi­nek’de (?) bulunan Rum eşirrâsına bi’l-ihbâr icrâ etdirildiği kesb-i vuzûh eylemiş olmağla merkûmûn Markotasa ve Dimo Simon ve İstoyan İsteryo ile Tırnova Bekçisi Sotir Gayre der-dest olunduğu gibi taharrî olunan Rum papasıyla Daskal Diyonis’in dün ale’s-seher Manastır’a firâr etdikleri bi’t-tahkîk anlaşılmasıyla vâki’ olan iş’âr üzerine merkûmân dahi jandarma dâ’iresince Manastır’da der-dest edilerek cihet-i adliyyeye teslîm olundukları ve gerek bunlar ve gerek fâ’iller hakkında tahkîkât ve taharriyâtda devâm edilmekde olup alınacak ma’lûmâtın arz kılınacağı muhât-ı ilm-i sâmî-i vilâyet-penâhîleri buyuruldukda. Ol bâbda.

BOA. TFR. 1 MN. 190/18923

26 Z. 1326 (19 Ocak 1909)
Florina Kazâsı Kaymakamlığı
Tahrîrât Kalemi
Aded: 519
Rumeli Vilâyât-ı Osmâniyyesi Müfettiş-i Umûmîlik Vekâlet-i Celîlesi
Huzûr-ı Sâmîsine

Devletlü efendim hazretleri,

Enmile-pîrâ-yı ta’zîm ve tekrîm olan fî 31 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 târih ve bin dokuz yüz altmış yedi numaralı emir-nâme-i sâmî-i fahîmânelerinde beyân buyurulan Laken karyesindeki Rum papasının oğlu Yovan ile diğer mahdûmu Naum’un Nert karyeli Anderya İstoviçe ve İspiro Naumçe ile birlikde mezkûr Laken karyesi mektebine bi’d-dühûl keyfe-mâ-yeşâ silâh endaht ve karye-i mezkûreli Kosta Yani Pando ve Katrine Nikola ve Nada Kostova’yı darb ve cerhetdikleri iddi’â ve iştikâ olunması üzerine merkûmûn derhâl der-destle cihet-i adliyyeye fî 23 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 târihinde tevdî’ kılınarak icrâ edilen muhâkemeleri netîcesinde merkûmûndan Yovan ile Naum’un müştekîlerden yalnız Kosta Yani’yi âdiyen darbeyledikleri sâbit olduğundan madrûba â’id olmak üzere birer lira cezâ-yı nakdile mahkûmiyet­lerine ve silâh endâhtı sâbit olamadığından bu cihetden cümlesinin berâ’et­lerine karâr verildiği bi’l-havâle Müdde’î-i Umûmî Mu’âvinliği’nden ifâde kılınmış ve Nert karyesinde münâza’un-fîh kilise içün münâvebe usûlüne adem-i ri’âyetlerinden nâşî her iki cemâ’at yek-diğerine karşı isti’mâl-i silâh eylemiş­lerse de eser-i cerh gibi bir gûnâ vukû’ât tahaddüs etmediğinden haklarında ta’kîbât-ı kânûniyye yapılamamış ve fakat karye-i mezkûreye hemen bir müfreze-i askeriyye ikâme edilerek bu gibi ahvâl-i gayr-i marziyyenin tekerrürü men’ ve ahâlinin huzûr ve istirâhatları te’mîn edildiği Jandarma Kumandan­lığı’ndan bildirilmişdir. Karye-i mezkûrede Demosten Petre isminde Yunanlı bir mu’allimin bulunduğu ol vakit istihbâr edilmekle merkûm bi’l-celb isticvâb olundukda kendisi Yanya vilâyetine merbût Delvine kasabası halkından olduğunu ve sinn-i sabâvetinde berây-ı tahsîl Yunanistan’a gidüp bu kerre avdet eylediğini ifâde eylemiş ve buraya vürûdunda Selanik metropolidinden götürdüğü ilm ü haber üzerine Selanik Nüfûs Nezâreti’nden ahzeylediği fî 27 Eylül sene [1]324 târih ve kırk sekizinci cildin otuz dokuz numaralı mürûr tezkiresinde de mahall-i velâdeti Delvine kasabası gösterilmeyüp (Logon) kasabası muharrer bulunmuş olmasına nazaran ve hüviyeti hakkında hâsıl olan şübhe ve tereddüde binâ’en bi’l-muhâbere merkûmun Delvine kasabalı olmadığı mahallinden bildirilmiş ve 9 ve 20 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 târihlerinde bâ-telgraf sebkeden arz u iş’âr-ı çâkerî üzerine bu bâbda Selanik Vilâyet-i Celîlesi’nce ayrıca icrâ kılınup makâm-ı âlî-i vilâyet-penâhîye ahîren iş’âr olunduğu muhâberât-ı câriyyeden anlaşılan tahkîkât netîcesini taraf-ı çâkerîye sür’at-i teblîği husûsu fî 3 Kânûn-ı Sânî sene [1]324 târihinde vilâyet-i celîleye arzolunmuş ve merkûmun Yunanlı olduğu tezâhür ederse teb’îdi cihetine gidileceği tabî’î ve hakîkat-ı hâl bundan ibâret bulunmuş olmağla arz-ı keyfiyyete cür’et olunur. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Fî 26 Zi’l-hicce sene [1]326 ve Florina Kaymakamı

Fî 5 Kânûn-ı Sânî sene [1]324 bende

Rüstem Fehmi

BOA. TFR. 1 MN. 184/18310

11 Ocak 1909
Eksarhhâne-i Millet-i Bulgar
Aded: 1878
Huzûr-ı Sâmî-i Hazret-i Sadâret-penâhîye

Ma’rûz-ı dâ’î-i kemîneleridir ki,

Rumeli vilâyât-ı şâhânede sâkin ve Eksarhhâne’ye mensûb Bulgar ahâlisi Eksarhhâne’den fekk-i irtibâtla Rum Patrikhânesi’ne intisâb etdirmek Rum Patrikhânesi ve bunun propagandası tarafından gûnâ-gûn ta’addiyât ve ta’arruzât icrâ olunageldiği bundan akdem Eksarhhâne tarafından takdîm kılınan müte’addid tekârîrde arz u beyân olunarak şu ahvâl-i esef-iştimâle bir nihâyet verilmesi i’lân olunan hürriyyet-i mezhebiyye ve vicdân nâmına istid’â olunmuş idi. Ahvâl-i mezkûreye bir nihâyet verilecek yerde Bulgarlar aleyhindeki ta’arruzât ve tecâvüzât günden güne tezâyüd etmekde ve hattâ buna âsâyiş-i umûmînin muhâfazasına me’mûr olan asker ve zâbitân tarafından da Rum tarafdârları iltizâm edilmekde ve Bulgar ahâlisi mağdûr kalmakda olduğu Eksarhhâne’ye vürûd eden evrâkda gösterilmekdedir. Şöyle ki; Manastır Vilâyeti’nin Florina kazâsına muzâf Erminehor (?) karyesine berây-ı muhâfaza giden asker, Rum muhtarıyla birlikde olduğu hâlde Velyan İstoviço nâm Bulgarın mutasarrıf olduğu hânın kapularını şikest ederek mezkûr İstoviçe’nin almak istediği eşyâlarını verilmediği gibi kendisini şedîden darbetmişler ve bundan dolayı askerî kumandanlığına ve vilâyet-i müşârün-ileyhâya vukû’ bulan şikâyet semeresiz kaldığı gibi; Bulgar muhtarı da kumandanlık-ı mezkûrdan darbolunmuş ve ta’arruzât-ı mezkûre Rum tarafdârlarını teşvîk etmek kasdıyla îkâ’ edilmişdir ve yine Rum eşkıyâ rü’esâsından Rakova karyeli Pavla geçen şehr-i Teşrîn-i Sânî’nin yirmi yedinci günü kazâ-yı mezkûr dâhilinde Baç karyesinde beytûtet etdikden sonra şehr-i mezkûrun yirmi dokuzuncu günü yirmi-otuz kişi müsellah Rum tarafdârlarıyla kazâ-yı mezkûrun Setino karyesi kilisesine girerek icrâ-yı âyîn esnâsında Bulgarca tegannî eden Bulga[r] mu’allimi tard ve teb’îd ederek gündüzün hâneden hâneye gidüp Rum Patrikhânesi’ne intisâb etmeleri içün köylüleri icbâr etmişler ve şehr-i mezkûrun otuzuncu günü yirmi-otuz kişi müsellah Rum tarafdârıyla Baç karyesinden Arnabud Cafer kethûdâsıyla askerî kıyâfetiyle diğer bir kaç kişileri terfîk ederek köylülerin üzerine silâh boşaltmışlar ve havf u dehşetde kalan bî-çâre Bulgar ahâlisi civârda bulunan Asanova karyesine ilticâ etmekle cânlarını kurtarmışlardır ve yine Siroz sancağı dâhilinde bulunan ve Eksarhhâne’ye mensûb olan Kamilay-ı Zîr nâm karyedeki Bulgar mu’allimi hükûmet tarafından mu’allimlikden men’ olunmuş ve köy kilisesi yüz hâneden ibâret olan Bulgarlardan alınup dört nefer Rum tarafdârlarına teslîm olunmasıyla mezkûr yüz hâne halkıyla civârda bulunup mezkûr kilisede icrâ-yı âyîn edegelmekde olan Ago mahallesi ve Kıztekkesi ve Adana karyeleri Bulgar ahâlisi icrâ-yı âyîn ve ibâdetden mahrûm edilmiş ve hattâ mezkûr karyelerin mevtâları papassız ve âyîn ve merâsimsiz defnedilmekde bulunmuş ve Eksarhhâne’den fekk-i irtibât etdirmek maksadıyla mezkûr Kamilay-ı Zîr karyesinde on nefer asker ikâme etdirilerek gûnâ-gûn tahkîrât ve Mezâlim icrâ etdi[r]ilmiş ve Yenimahalle nâm karyeye geçen Eylül’un yirminci gününde yine köy ahâlisini Rumlaştırmak maksadıyla bir Rum eşkıyâ çetesi dühûlüyle oradaki Bulgar mu’allimi havf-ı cândan nâşî mektebe devâm edememekde bulunmuş ve kilisede dâ’imî sûretde papas bulunamadığından gerek mezkûr Yenimahalle Bulgar ahâlisi gerek orada icrâ-yı âyîn ve ibâdet eden Karaorman ve Abdullah ve Karmazlı ve Goda mahallesi ve Karakaska nâm Bulgar karyeleri ahâlisi kilisesiz ve ibâdetsiz bırağılmışdır ve Yine Siroz’un Elşan nâm karyede Bulgar mu’allim ve mu’allimesi bir kaç def’a da hükûmet ma’rifetiyle tard ve teb’îd etdirilmiş ve Baraklıcum’a nâhiyesinden sû’-i ahvâl ile müştehîr ba’zı Rum tarafdârları oraya gidüp Eksarhhâne mensûbînini tehdîd etmek üzere tüfenkler endâht etmekde bulunmuşlar ve bundan hükûmet-i mahalliyye haberdâr olduğu hâlde iğmâz-ı ayn etmekle Rum tarafdârlarını teşvîk ve tergîb edilmiş ve Selanik vilâyetinin Yenice-i Vardar kazâsı muzâfatından Kosinova ve Ekyoviçeva (?) ve Apostol nâm karyelerinde Rum propagandası adamları tarafından icrâ kılınan ta’addiyât ve ta’arruzâtdan dolayı Bulgar ahâlisi havf-ı cânlarından nâşi Rum Patrikhânesi’ne intisâb etmişlerdir ve Rum despot vekili berâberlerinde on-on beş nefer müsellah Yenice kasabasından Rum tarafdârları olduğu hâlde mezkûr Ekyoviçeva (?) karyesine bi’l-azîme kilise anahtarlarını cebren alarak derûnunda icrâ-yı âyîn etmiş ve şehr-i Teşrîn-i Sânî’nin yirmi ikinci günü bir Rum tarafdârı mezkûr Apostol karyesindeki Bulgar mektebine giderek dersler okunduğu esnâda Bulgar mu’allimi tard ve teb’îd etmek üzere tehdîdâtda bulunmuş ve fakat mekteb çocuklarının feryâd ve figânı üzerine köy ahâlisi mektebe şitâb etmekle merkûm Rum tarafdârı savuşup gitmişdir. Rum despotu veyâ adamları tarafından vukû’ bulan işbu ta’arruzât ve Mezâlimden nâşî, Bulgar re’îs-i rûhânîsi tarafından hükûmet-i mahalliyyeye şikâyet olunmuş ise de semeresi görülmediği gibi, ba’zen de Rumlara mu’âvenet edilmekde olduğundan Bulgar ahâlisi ziyâdece mazlûm ve mağdûr ve i’lân olunan hürriyyet-i mezhebiyye ve serbestî-i vicdândan büsbütün mahrûm ve me’yûs bulunmuşlardır. Bulgar Ortodoks ahâlisi hakkında istibdâd zamânında îkâ’ edilen ta’arruzât ve tazyîkâtın idâre-i meşrûta zamânında dahi devâm etmesi Bulgarları fevka’l-âde mahzûn ve me’yûs eder ahvâlden bulunmuş ve nezd-i âlî-i âsaf-efhamîlerinde aslâ tecvîz buyurulmayacak mevâddan bulunmağla Bulgarların kilise ve mekteblerine ve idâre-i rûhânîyyelerine vâki’ olan dahl ü ta’arruz ve îkâ’ edilen tazyîkât ve Mezâlimin kat’iyyen men’iyle hürriyet-i mezhebiyyeye mazhariyetleri zımnında îcâbının icrâ buyurulması kemâl-i ehemmiyyetle müsterhamdır. Ol bâbda ve her hâlde emr ü fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Fî 6 Zi’l-hicce sene [1]326 ve Vekil-i Eksarh-ı Bulgar

Fî 17 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 Mühür

Bâb-ı Âlî
Dâ’ire-i Sadâret-i Uzmâ
Mektûbî Kalemi
Aded: 462
Rumeli Vilâyât-ı Selâsesi Müfettişliği Vekâlet-i Behiyyesine

Atûfetlü efendim hazretleri,

Vilâyât-ı Selâse’de sâkin ve Eksarhhâne’ye mensûb Bulgar ahâlisini Eksarhhâne’den irtibâtlarını fekketdirerek Rum Patrikhânesi’ne intisâb etdirmek üzere mezkûr Patrikhâne tarafından ne dürlü ta’addiyât ve ta’arruzât icrâ olunduğunu ve me’mûrîn-i zâbıtanın da Rumları iltizâm etdiklerini ve bunu mü’eyyed zuhûr eden ba’zı vukû’âtı hâkî Bulgar Eksarhlığı Vekâleti’nden verilen 6 Zi’l-hicce sene [1]326 târihli takrîr leffen savb-ı atûfîlerine tisyâr kılınmağla münderecâtına nazaran bi’t-tahkîk keyfiyetin inbâsına himmet olunması siyâkında şukka-i muhlisî terkîm kılındı.

Fî 18 Zi’l-hicce sene [1]326 Sadr-ı a’zam

Fî 29 Kânûn-ı Evvel sene [1]324 Mehmed Kamil

BOA. TFR. 1 MN. 186/18520

[Karacaâbat kazasının Pojan ve Tresine köylerini basan Rum çetelerinin on yedi Bulgar ile bir jandarmayı öldürüp, bir jandarma ile iki kişiyi de yaralayarak Rum mektebi ile yirmi yedi evi de yaktıkları; ayrıca Kavalada'da üç Rum eşkıyânın bir Bulgarı öldürdüğü.]

(1908)

Dersa’âdet Bulgaristan Emâreti Ajan Diplomatiği S. Keşof Efendiye

Bura hükûmeti, ber-vech-i âtî arzolunan vekâyi’ hakkında telgrafla ma’lûmât almış olduğundan arzına ictisâr eylerim.

Haziranın ikisinde büyük bir Rum çetesi, Karacaâbâd kazâsına tâbi’ Pojan karyesine ta’arruz eylemişdir. Derûnunda iki jandarma mevcûd bulunan karagolu evvel-emirde muhâsara ederek birisini itlâf ve diğerini cerhetmiş­lerdir. Bunun üzerine çete on üç köylü Bulgarı itlâf eylemişdir ki bunlar arasında bir de kadın vardır. Yirmi iki hâne dahi ihrâk eylemişdir.

Haziranın üçünde kazâ-yı mezkûra tâbi’ Tiresine karyesine bir Bulgar çetesi ta’arruz ederek üç kadın ve bir erkek itlâf ve iki erkeği cerheylemişlerdir. Beş hâne muhterik olmuş ve Rum mektebi de bu meyânda bulunmuşdur.

Haziranın ikisinde üç Rum teröristi Kavala’da bir Bulgarı itlâf eylemişlerdir. Demirhisar’da Haziranın ikisinde eşhâs-ı mechûle tarafından bir Ulah itlâf edilmişdir. Kezâ mâh-ı mezkûrun ikisinde eşhâs-ı mechûle tarafından Nirimi’de iki Bulgar itlâf edilmişdir.

Demirhisar ve Nirimi’de itlâf edilen Bulgarlar hakkında hükûmet-i mahalliyyeye gelen telgraflarda kâtillerin hâlâ kimler olduğu anlaşılamadığı bildirilmişdir.

İhtirâmât-ı fâ’ikamın kabûlüne müsâ’ade buyurulmasını temennî eylerim.

Selanik Bulgar Tüccâr Vekili

İşbu raporun birer sûreti Hâriciye Nezâretiyle Üsküb, Manastır ve Siroz tüccâr vekillerine de gönderilmişdir.

BOA. TFR. 1 M. 23/2246

9 Aralık 1908

Telgrafnâme

Grebene

Mahallî Numarası: 4045

Huzûr-ı Sâmî-i Müfettiş-i Efhamîye

Geçen Teşrîn-i Evvel’in gâyesinde Karanyalı Tagı Gözela nâmında Ulah cemâ’atinden bir kirâcı Yunanistan’a giderken hudûd civârında Yunan efzûn askeri tarafında der-destle Ulah tarafdârı olduğu bahânesiyle karagollarında tevkîf ve şiddetli darbetdiklerini ve sonra Malakan karyesine götürerek orada da işkence edüp ba’dehu Tırhala['ya] nakl ve habshâneye ilkâ ile envâ’-ı eziyet ve işkence ile hayâtına hâtime çekildiği Karanya muhtarı tarafından gelen bir mektûba atfen Jandarma Kumandanlığı’ndan bâ-jurnal bildirilmiş olduğu ma’rûzdur. Fermân.

Fî 26 Teşrîn-i Sânî sene [1]324 Grebene Kaymakamı

Lütfi

BOA. TFR. 1 MN. 182/18132

20 Temmuz 1908

Telgrafnâme

Manastır

Mahalî Numarası: 20824

Huzûr-ı Sâmî-i Müfettiş-i Efhamîye

Merkeze merbût ve sekenesi Bulgar cemâ’atine mensûb bulunan Ribarça karyesine bu gece sa’at üç buçuk raddelerinde bir çete Rum eşkıyâsı ta’arruz ederek bir çok hâneler ihrâk ve karye-i mezkûre ashâb-ı alâkasından Manastırlı Ahmed Efendi’nin kulübesinde ikâmet etmekde bulunmuş olan Bayram Kahya’nın zevcesi Gülüşâh Hâtûnla ahâli-i karyeden erkek-kadın olmak üzere otuza karîb nüfûsu katl ve firâr eyledikleri ve ta’kîbât ve tahkîkâta tevessül olunduğu ma’rûzdur. Fermân

Fî 6 Temmuz sene [1]324 Merkez Kaymakamı

Hakkı

Şifre Telgrafnâme-i Sâmî
Mahallî Numarası: 1882, 3, Şeb
C. [Cevâb] 6 Temmuz sene [1]324.

Rum eşkıyâsının otuz kadar nüfûsu katl ve birçok hâneleri ihrâk eylemek derecesinde azîm bir hâdise-i cinâ’iyye îkâ’ına fırsat bulmaları bâ-husûs şu sırada pek ziyâde sû’-i te’sîrâta sebebiyet verdiği süferâdan ba’zılarının ifâdâtından anlaşıldığından mütecâsirlerin behemehâl der-destleri zımnında teblîgât ve teşebbüsât-ı lâzimenin îfâ ve netîcesinden ma’lûmât i’tâsı muntazardır.

Manastır Vilâyet-i Aliyyesine

7 Temmuz sene [1]324 Müsta’cel

Ribarça karyesindeki cinâyet-i fâhişeyi icrâ eden Rum eşkıyâsının karye-i mezkûreye azîmetle firârları esnâda civârdaki Rum köylerinde kalması ve Rum köylülerden kendilerine mu’âvenet edenler bulunması melhûz olduğundan bu cihetin dahi jandarma zâbitânı ve me’mûrîn-i hükûmet ma’rifetleriyle serî’an tahkîk etdirilerek eşkıyânın hangi köylere uğrayup mu’âvenet gördükleri anlaşılırsa o köylerin mu’teberânı taht-ı tevkîfe alınarak isimlerinin iş’ârı mütemennâdır. Efendim.

BOA. TFR. 1 MN. 174/17315

14 Temmuz 1908

Telgrafnâme

Siroz

Mahallî Numarası: 12391

Rumeli Vilâyât-ı Şâhânesi Müfettiş-i Umûmîliği Huzûr-ı Sâmîsine

Bu gece sa’at üç raddelerinde Negrita Nâhiyesi Müdîri Mina Zograf Efendi’nin ikâmetgâhına civârındaki hânelerden iki yüz kadar silâhla üç bomba atılarak yarım sa’at devâm eden yaylım ateş netîcesinde zevcesinin ağır sûretde mecrûh ve baldızı yirmi üç yaşlarında Tasüre’nin maktûl düşdüğü, şimdi mûmâ-ileyhden vârid olan tahrîrâtdan anlaşılmasıyla tahkîkât ve taharriyât-ı lâzimenin icrâsı zımnında me’mûrîn-i â’idesi mahalline i’zâm kılındığı gibi fırka kumandanlığına da teblîğât-ı mukteziyye îfâ olunmuş ve işbu hâdise-i cinâ’iyye Mina Efendi’nin hidemât-ı sâdıkânesinden memnûn olmayan Rum eşirrâsı tarafından îkâ’ edildiği kaviyyen ma’lûm bulunmuş olduğu ma’rûzdur. Fermân.

Fî 1 Temmuz sene [1]324 Siroz Mutasarrıfı

Reşid

BOA. TFR. 1 SL. 191/19040