22 Mayıs 1921

Erkân-ı Harbiyye-i Umûmiyye Dâ’iresi

Çanakkale Osmanlı Komisyon Riyâseti’nden mevrûd
19/5/[13]37 târîh ve 592 numaralı rapor sûretidir.

Mâdde 1- Şehr-i hâlin on ikinci perşembe günü ale’s-sabâh Çanpazarı nâhiye merkezini Biga Yunan kumandanı ma’iyyeti efrâdıyla abluka ederek eşrâfdan Osman Efendi’nin hânesini tahrîb ve kendisini bulamayınca diğer hâneleri de tahrîbe mübâşeretle ellerine geçirdiği eşyâ, pâre vesâ’ireyi ahz u gasbla karye dâhilinde rast geldiklerini darb ve cerh ile berâber birçok silâh endâhtıyla ahâlîyi tedhîş etdikleri ve bu mütemâdî silâh seslerini işiden civâr kurâ ahâlîsi nâhiye merkezini eşkıyâ basdı zannıyla ellerine geçirdikleri çifte, revolver, baltalarla gelmişler ise de karye kenârında abluka ve tarassudda bulunan Yunan askerinin ateşiyle karşulaşmış ve bi’l-mukâbele anlar da ateşe başlamış ve müsâdeme akşama kadar devâm ederek ahâlîden iki kişi şehîd dört mecrûh ve Yunanlılardan dört maktûl görüldüğü ve karye hâricinde vukû’a gelen ahvâl hakkında henüz bir ma’lûmât-ı sahîhâ alınmadığı ve gayr-i Müslim bulunan mahallî jandarması fenâlığı ref’ ve izâleye muktedir olamadığı ve Yunan askeri arasında asker elbiseseni lâbis yerli Rumların da bulunduğu ve yine şehr-i hâlin on dördüncü cumartesi günü Bayramiç Yunan kumandanı iki yüz kadar bir kuvvetle Hacıbekirler, Muradlar ve Hacıkasım karyelerine gelerek câmi’-i şerîfin kilimlerini ve hânelerinden zî-kıymet eşyâ ve nukûdu ve hayvanâtı ahz u gasb, beş yaşında bir çocuğu katl ve on üç yaşında bir kızın bikrini izâle ve ahâlîyi bir tarafda tevkîf ile köyü kâmilen ihrâk ile âsâr-ı vahşet gösterdikleri Çanakkale Jandarma Kumandanlığı’ndan alınan ma’lûmât üzerine ma’rûzdur.

2- Bir haftadan beri Biga kasabasıyla Çanakkale arasında muhâbere, telgraf Yunanlılar tarafından kat’edilmiştir.

3- Mes’eleyi mahallinde tedkîk ve tahkîk etmek üzre dün İngiliz cenerali 83. Livâ kumandanı Kal’a'ya gelmiş ve bugün Ezine’ye hareket eylediği ve vak’a hakkında pey-der-pey alınacak ma’lûmât arzedilecektir efendim.

Erkân-ı Harbiyye-i Umûmiyye Dâ’iresi

Çanakkale Osmanlı Komisyon Riyâseti’nin
fî 22/5/[13]37 târîh ve 605 numaralı raporu sûretidir.

Şehr-i hâlin yirminci günü Bayramiç’den beş yüz kadar Yunan askeri berâberinde cebel topu ve makinalı tüfenk olduğu hâlde Çan istikâmetine hareket eylediği diğer -mikdârı mechûl- bir Yunan müfrezesinin de ayn-ı mevki’e gelmek üzre Biga’dan hareket etdiği Ma’mûre nâhiyesine tâbi’ Kilisealan, Şerbetli, Keçiağılı civârında Yunanlılarla ahâlî arasında müsâdeme başlamış ve Yunanîler tarafından köylerin ihrâk edilmekde olmasından Ma’mûre nâhiyesi ve havâlîsi fevka’l-âde heyecânda ve hicrete müheyyâ bulundukları ve Ezine cihetlerinde Yunanlıların vesâ’it-i nakliyye topladıkları Bayramiç ve Biga’dan ahvâl hakkında ma’lûmât alınamadığı bi’t-tahkîk anlaşılmış olduğu berâ-yı ma’lûmât arzolunur.

Hâmiş: Vak’adan evvel Yunanlılar tarafından Bayramiç’den me’mûrîn ve eşrâfdan ba’zılarını der-destle İzmir’e sevkedilmiş ve bu kerre birkaçı serbest bırakılarak evveli gün Kal’a'ya geldikleri ma’rûzdur.

BOA. HR. SYS. 2615/3

Yunan kuvvetlerinin İzmit Körfezi’ndeki köy ve kasabaları işgal ederek yağmalayıp yaktıkları, kadın ve çocukları sıraya dizip tabur ateşiyle katlettikleri, bu katliâmın Yalovaya da yayılacağı anlaşılarak önlem alınması için İtilaf Devletleri nezdinde etkili teşebbüste bulunulması için müracaat yapıldıysa da sonuç alınamadığı ve Yunanlıların Yalova civarındaki on dört köyü yağmalayıp ateşe verdikleri, kaçamayanları camiye doldurup yaktıkları, Müslümanların bulunduğu yerlerde dikili bir ağaç dahi bırakmadıkları; özel bir tahkik komisyonu oluşturulup bu facianın tek tek tesbit edilmesi ve yöre halkının zararlarının tazmin edilmesi hususunda İtilaf Devletleri nezdinde teşebbüste bulunulması istirhamı.

21 Mayıs 1921

Dersa’âdet Merkez Kumandanlığı Cânib-i Âlîsine

Sa’âdetlü efendim hazretleri,

Yunan kıta’ât-ı askeriyyesinin İzmit Körfezi’ndeki kasabât ve kurânın işgâliyle bütün mebânî ve mü’essesâtı ihrâk ve sivil ahâlîyi bî-günâh olarak katl ve işgâl eylediği köyleri evvelen yağma ve bi’l-âhire ihrâk ile kadın, çoluk, çocuk ne buldu ise müdâfa’adan âciz bulunduklarından bunları bir sıraya tertîb ve müfrezesine ateş emri vermekde olduğunu ve şu zulüm ve denâ’eti Yalova kurâsına dahi teşmîl eyleyeceğini bir hey’et-i mahsûsa ile berâber gerek makâm-ı âlîlerinize ve gerek nezâret-i celîleye ihbâr ve bu bâbda serî’ bir tedâbir ittihâzıyla buna mümâna’at olunması ve inde’l-iktizâ beyne’l-milel kavâ’ide muhâlif ve beşeriyyet-i medeniyye ve ictimâ’iyye ile gayr-ı kâbil-i te’lîf bulunmasından nâşî Düvel-i İ’tilâfiyye me’mûrîn-i siyâsiyye ve askeriyyesi nezdinde teşebbüsât-ı şedîde ve serî’a ittihâz ve icrâsıyla hiç olmazsa muhtelit bir hey’etin Yalova’ya i’zâm etdirilmesi husûsunda vâki’ olan mürâca’at-ı âcizânemiz ma’a't-te’essüf salâhiyetdâr ve vazîfedâr olan makâmât tarafından bir netîce-i müsemmere iktitâf ve te’mîn olunamamasından nâşî arz ve ihbârât vechile Yunanlılar Yalova kasabası etrâfında mevcûd 14 aded İslâm köyünü evvelen yağma ve ahâlîsinin bir kısmı firâra muvaffak ve kısm-ı diğerini der-dest ile câmî’ derûnunda bunları ve köyleri bir anda gaz ile ihrâk ve İslâm mıntıkasında dikili bir ağaç, zî-ruh bir insan cesedi bırakmamışlardır ki mürâca’âtımızın sıhhat ve isâbeti şu sûretle ve ma’a't-te’essüf meydân-ı aleniyyete gelmişdir. Bundaki vazîfe ve mes’ûliyet şübhesiz alâkadâr ve vazîfedâr olan makâmât ve devâ’ire â’id olacağı vâreste-i bî-iştibâh ve inde’l-iktizâ zamânında vâki’ olacak tahkîkât-ı amîka ile vâsıl-ı mertebe-i subût olacağı bir emr-i bedîdâr ise de hakîkatin tecellîsi maksadıyla bu bâbda tahkîkât-ı amîka icrâ ve fecâyi’i yegân yegân tesbît etmek üzre ora ahâlîsinin vereceği ma’lûmâtı tevhîd zımnında bir komisyon teşkîliyle ahâlînin zararlarını da ta’yîn ve Düvel-i İ’tilâfiyye mümessilleri nezdinde delâlet ve teşebbüsât-ı mahsûsada bulunulması hakkında lâzım gelen makâmâta işbu istid’âmızın iblâğını ricâ eyleriz. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 21 Mayıs sene [1]337 Yalova Ahâlîsinden

Dersa’âdet’de KüçükMustafa Paşa’da
Gülcâmi’ Mahallesinden
Said

BOA. HR. SYS. 2624/74

Gemlik’e bağlı Haydariye ve daha bir çok köyden kaçarak İstanbul’a gelmek üzere Küçükkumla köyü civarındaki Elmalık mevkiinde toplanan ve çoğunluğunu hamile ve bebekli kadınlarla çocukların oluşturduğu bin yüz kişinin, Yunan mitralyöz taburu ve Rum eşkiyaları tarafından ablukaya alınarak mitralyöz ateşiyle katledildiği ve katliâmdan sadece bir kişinin kurtulabildiğinin istidaname ve şifahi izahattan anlaşıldığı; gün geçtikçe artan Yunan mezâlimi konusunda İtilaf Devletleri’nin dikkatinin çekilmesi ve bu zulümlerin tekrarlanmaması için teşebbüste bulunulması.

15 Mayıs 1921
Bâb-ı Âlî
Dâhiliye Nezâreti
Aşâ’ir ve Muhâcirîn Müdîriyyet-i Umûmiyyesi
Şu’besi: Tahkîk-i fecâyi’
Umûmî: 48084
Husûsî: 360

Hâriciye Nezâret-i Celîlesine

Devletlü efendim hazretleri,

Gemlik kazâsına mülhak “Haydariye” karyesiyle kazâ-yı mezkûra tâbi’ diğer köylerde Yunan askerleriyle Yunanlılar tarafından teslîh ve i’âşe edilen Rum eşkıyâsı tarafından îkâ’ edilen fecâyi’den yalnız hayâtlarını kurtarmak sûretiyle günlerce ormanlar arasında mağaralar içinde ihtifâ etdikden sonra Dersa’âdet’e ilticâ etmek üzre “Küçükkumla” karyesi civârında vâki’ “Elmalık” mevki’inde toplanan ve aralarında birçok hâmile kadın ve kucaklarında küçük çocukları bulunan bed-baht vâlidelerle kadın, erkek ve sıbyândan mürekkeb ve mikdârları “1100″ kişiye bâlîğ olan bir mazlûm kâfilesini Mayıs’ın on birinci çarşamba günü bir Yunan mitralyöz taburu ve bunlara delâlet eden Rum eşkıyâsı abluka altına alarak kâffesini mitralyöz ateşiyle katl ve imhâ eyledikleri ve bu bin yüz kişiden ilk ateşte urulmuş gibi yere yatarak üzerine yığılan maktuller arasında tabur ve eşkıyâ uzaklaşıncaya kadar kalan ve bi’l-âhire gecenin hulûlünden bi’l-istifâde firâra muvaffak olan yalnız “Çihanoğlu(?)” nâmında bir şahsın kurtulabildiği Kapaklı karyesi İmamı Mustafa ve Hayriye karyesi mu’allimi Niğde Dârü’l-mu’allimîn Müdîriyeti’nden mütekâ’id İsmail Hakkı efendiler tarafından makâm-ı sâmî-i Sadâret-penâhî’ye takdîm olunup nezâret-i âcizîye havâle buyurulan istid’ânâme ile mûmâ-ileyhimâ tarafından ayrıca şifâhen verilen îzâhâtdan anlaşılmaktadır. Yunan askerlerinin Müslüman köylerinde îkâ’ında musır oldukları cinâyâtın günden güne tevessü’ etmekde olduğuna pek sarîh bir şâhid olan şu hâdise-i fecî’anın Düvel-i Mü’telife mümessillerinin enzâr-ı dikkatine vaz’ıyla men’-i tekerrürü hakkında îcâb eden teşebbüsâtın îfâsına müsâ’ade-i aliyye-i nezâret-penâhîlerinin sezâ-vâr buyurulması bâbında emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî Ramazan sene [1]339 ve

Fî 15 Mayıs sene [1]337

DâhiliyeNâzır Vekîli Nâmına
Müsteşar
Bende
İmza

BOA. HR. SYS. 2624/64

Yalova’nın Kadıköy, Zağferan, Hacı Mehmet, Koru, Çınarcık ve Elmalı köylerinden biraraya gelen Rumların eşkiya Toma komutasında Üvezpınar köyünü bastıkları, kimlerde para olduğunu söyletmek için on beş yaşındaki bir çocuğu ağır şekilde yaraladıkları, köy halkından birçok kişiyi ağızlarından kan gelinceye kadar döverek hayvan ve kıymetli eşyalarını gaspettikleri ve köyü yakacaklarını söyleyip gittikleri, köyün yakılacağı tehdidi üzerine ahalinin bütün eşyasını terkedip ormana kaçmasından iki gün sonra da elli hanelik köyü tamamen yağmalayıp yaktıkları.

10 Mayıs 1921

Hâk-i Pây-ı Sâmî-i Cenâb-ı Sadâret-penâhîye

Ma’rûz-ı çâker-i kemîneleridir,

14 Nisan sene [1]337 Perşembe günü yüz kişilik bir Yunan müfrezesiyle bunların şerîk-i cinâyâtı olan Kadıköy, Zağferan, Hacı Mehmed, Koru, Çınarcık, Elmalı kurâsı Rumlarından müteşekkil ve Elmalıklı şerîr Toma’nın kumandası altında ve refâkatlerinde Hacı Mehmedli Hristo, Mihal, Vangeloğlu Nikola, Kadıköylü Terzi Anesti, Kızoğlu(?) İstavri, kardeşi Sotiri, Çakıroğlu Hristo nâm eşhâs bulunduğu hâlde karyemizi basarak 15 yaşlarında Kaşlızâde Saidoğlu Halid’i tutup köy kenârında şiddetle darb ve tehdîd ile karye eşrâfından kimlerde pâre olduğunu sorup çocuğu teb’îd etdikden sonra karyeye girerek Karakaşzâde İsmâil, birâderi Hârun, Mayakoğlu Said ve İsmailoğlu Aziz, Köseoğlu Ömer, Köseoğlu Mustafa, Arhavili Ali ve Usta Ahmedoğlu Receb Onbaşı nâm eşhâsa â’id hayvanâtı ve üzerlerindeki sâ’at, elbise kuşak vesâ’irelerini ahz u gasbetdikden mâ’adâ cümlesini ağızlarından kan gelinceye kadar dipçik ve sopa ile bî-rahmâne darbetdiler ve Hakanoğlu Ahmed ile yeğeni İbrahim ve Kaşlızâde Ziya ve Kaşlızâde Fâik nâm eşhâsa köy yolunda tesâdüf edüp cümlesini soydukdan sonra şiddetle darb ve Hakanoğlu Ahmed’i başından kama ile cerhetdiler. Ve ertesi günü gelüp köyü yakacaklarını söylediler. Zâten heyecânda bulunan ve etrâfda köylerin yağma ve ihrâk edildiğini ve nüfûsunun katli’âma ma’rûz kaldığını işiden ahâlî artık köyde devâm-ı ikâmete imkân bulamayarak bütün eşyâsını terkle ormanlara firâr etti. İki gün sonra tekrar gelen Yunanlılar köyü yağma etdikten sonra her yağma etdikleri hâneyi tutuşdurarak elli hâneden ibâret olan karyemizi de kâmilen ihrâk eylediler.

İşbu fâci’ât üzerine günlerde[ce] dağlarda saklanarak Dersa’âdet’e gelebildiğimiz cihetle âtıfet-i seniyye-i Sadâret-penâhîlerine ilticâ eyleriz. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Fî 10 Mayıs sene [1]337

Gülhâne Misâfirhânesinde Yalova’nın Üvezpınar Karyesi Ahâlîsinden
Sadıkoğlu Raşidoğlu
Ahmed
İmza

Birâderi
Yusuf
İmza

Karye İmamı
Kaşlızâde İsmail Hakkı
İmza

Birâderi
Harun
İmza

Üvezpınarlı

Yunan kıtalarıyla Rum çetelerinin Kandıra’da Mantarcılar, Kışla, Karasakal, Karakiraz, Çerkesler, Cebecioğlu, Vareman [Araman], Dökiren[Döğüdüren], Hacı İsmail, Bişkin, İnanlar köyleriyle Şeyhler nahiyesinde Müslüman halka zulmedip birçok erkeği kulak ve burunlarını kesmek, gözlerini çıkarmak gibi türlü işkencelerle ahali önünde katlettikleri, kadınlara toplu olarak tecavüz ettikten sonra işkenceyle öldürdükleri, ziynet eşyalarını çaldıkları, Karadere köyünde küçük erkek çocuklarına tecavüz ettikten sonra hepsini diri diri kestikleri, halkının kaçarak kurtulduğu Ütükler köyünü tamamen yaktıkları, Kandıra telgrafhanesini tahrip edip resmî evrâkı parçaladıkları, İzmit’e doğru çekilirken binlerce hayvanı ve camilerden çaldıkları değerli halıları yanlarında götürdükleri, İstanbul [Rum] Patrikhanesinin Rum ve Ermeni komitelerini techiz ederek Şile, Kandıra ve İzmit’e sevk etmek hazırlığında olduğuna dair rapor.

2 Mayıs 1921
Telgraf
Şile
2/Mayıs/[1]337

Sûret

Umûm Jandarma Kumandanlığına

29 Nisan sene [1]337 târîhinde Kandıra ahvâlini tedkîk etmek üzre Kandıra’ya gönderdiğim sabık Şile Bölüğü başçavuşlarından Ali Rıza ile beş arkadaşının Kandıra’yı işgâl edüp iki gün zarfında tahliye eden Yunan kıta’âtıyla Rum çetelerinin yapdıkları mezâlim ve fecâyi’ ber-vech-i âtîdir:

1- Mantarcılar karyesinden Çarıklı(?) Hüseyin’in â’ilesini çırçıplak soyarak yirmi Yunan neferi mezbûrenin ırzını hetketdikden sonra ayaklarından hânesinin ocağına asarak süngü ile muhtelif mahallerinden cerhetmek sûretiyle katletdikleri gibi karye-i mezkûredeki kadınların ırzlarını aynı sûretle hetkederek pâre ve takım altunlarını çıkartmak bahânesiyle cerhetmişlerdir.

2- Kışla karyesinde Doğancıoğlu İbrahim’in ensesinden kasatura ile vahşiyâne bir sûretde köy İslâmlarının muvâcehesinde kesüb cesedini süngü ile parçalamışlardır.

3- Karasakal karyesinden bir kadının beş altı Yunan neferi tarafından cebren ırzına ta’arruz edildiği gibi Kandıra’nın Karakiraz karyesinden bütün kadınları toplayarak yüz kadar Yunan askeri mezbûrelerin namuslarını kirli elleriyle lekeledikden sonra üzerlerinde ve hânelerinde bulunan eşyâlarını kâmilen yağma etmişlerdir.

4-Adapazarı’ndan gelen üç yüz kişilik Yunan ve yerli Rum, Ermeni çeteleriyle; Çerkesler, Cebecioğlu, Vareman[Araman] karyeleriyle Şeyhler nâhiyesine girerek kadınların ırzlarını hetk ile birçok katl ve mezâlim icrâ etmişlerdir.

5- Kandıra’nın Karakiraz karyesinden Bayram Ali’nin kulaklarını keserek ceplerine koyub gözlerini çıkararak şehîd etmişler ve karyenin eşyâsını arabalarla koyun, keçi, sığır hayvanâtını sürü halinde götürmüşlerdir.

6-Ütükler karyesi ahâlîsi mezâlimden haberdâr olarak dağa çekildiklerinden mezkûr karye kâmilen Yunanlılar tarafından ihrâk edilmişdir.

7- Bişkin(?) Hacıismail karyesinden polislikden mütekâ’id Cemâl Efendi katl ve Çavuş nâmında birisinin de kulak ve burnunu kesmek sûretiyle şehîd edilmiş ve karyenin eşyâ ve mevâşisini alup götürmüşlerdir.

8- Adapazarı’ndan gelen Yunan çeteleri ve efrâdı Karadere karyesine girerek altı kişiyi katl ve kadınların ırzlarını hetketmişlerdir.

9- Araman karşusunda İnanlar karyesinde Atacı nâmındaki İslâmı süngü ile katl ve kadınları bir hâneye toplayarak pâre ve zî-kıymet eşyâlarını gasb ile ırzlarını hetkederek cerhetmişlerdir.

10- Tekeler karyesinden onbeş bakire kızın bikrlerini izâle etdikleri gibi çıplak bir hâlde ayaklarından asup omuzlarından cerhetmek sûretiyle pâre ve müzeyyenâtlarını çıkarmaları içün mezâlim icrâ etmişlerdir.

11- Hatibli[Hatibler] karyesinden Yeni(?) Halil Dökiren [Döğüdüren] karyesinden henüz esâretden avdet eden bir delikanlıyı fecî’ ve pek vahşiyâne bir sûretde katletmişlerdir.

12- Karadere karyesinden dört delikanlı ve üç dâne yedi-sekiz yaşlarında oğlan çocuğunu döğdükleri, göz yaşlarını nazar-ı dikkate almayarak ma’sûmların ırzlarına tecâvüz etdikden sonra sıralayup cümlesini kesmişlerdir.

13- Kandıra’dan ric’atlerinde kasabanın câmi’-i şerîfindeki halıları alup Adapazarı’ndaki Aliye nâmındaki kadınla Receb Ağa’nın gelininin kızını ve Kengirili Mustafa Ağa’nın â’ilesinin ırzlarına tecâvüz edilerek birlikde Çubuklu’ya götürmüşler ve henüz hayât ve memâtları hakkında bir haber alınamamışdır.

14- Yunanlılar Kandıra telgrafhânesini tahrîb edüp ve hükûmetin evrâk-ı resmiyyesini parçalamışlar ve hükûmet dâ’iresinde bulunan eşyâları tahrîb etmişlerdir.

15-Kıta’âtı işbu fecâyi’i yaparak İzmit’e doğru çekilmekdeler iken Kuvâ-yı Milliyye’den Halit Molla müfrezesiyle vukû’a gelen müsâdeme netîcesinde bir mikdâr maktûl ve esîr bırakarak birlikde götürmekde bulundukları hayvanâtdan bir kısmını istirdâd etmişlerse de bini mütecâviz koyun ve sığır İzmit’e götürülmüşdür. Kandıra’dan Çubuklu’ya çekilen Yunan müfrezesiyle Halid Pehlivan’ın kumanda etdiği bir Kuvâ-yı Milliyye müfrezesi müsâdeme ederek Yunanlılara pek çok telefât verdirüp mağsûb hayvanâtdan bir kısmını istirdâd etmişlerdir.

16- Kandıra işgâl kuvvetinin esnâ-yı ric’atinde Kuvâ-yı Milliyye’nin elde etdiği kesânın ifâdelerinden İstanbul Patrikhânesi’ni Şile, Kandıra, İzmit, havâlîsinde şekâvet etmek üzre altı bin kişiden mürekkeb Rum ve Ermeni komitelerinin şu günlerde mezkûr mıntıkalara pey-der-pey i’zâm edecekleri anlaşılmağla arzolunur.

Şile Ta’kîb Kumandanı
Yüzbaşı
Yusuf

BOA. HR. SYS. 2624/12

Orhangazi kazası halkının tehciri sırasında Yunanlıların, halkın ırz ve namusuna tecavüz edip bir kısmını öldürdükleri, tehcir edilenlerin Orhangazi’de kalan mallarını Rum ve Ermenilere satıp, sekiz yüz hanelik kazayı tamamen yaktıkları, Çeltikçi ve Gedelek köylerini ablukaya alarak halkı eşyalarını bırakıp dağlara kaçmaya mecbur ettikleri, kaçamayan yirmi kişi ile Gedelek köyü ahalisinin yarısını el ve ayaklarını kesmek, gözlerini çıkarmak ve tecavüz etmek gibi türlü işkencelerle katlettiklerinden bahisle yapılan bu zulüm hakkında Düvel-i Mutelife mümessillerinin dikkatlerinin çekilmesi istirhamına dair Gemlik kazasının Armudlu nahiyesi eşrâf ve ahalisi ile Orhangazi kazası belediye reisi ve eşrâfının istidaları.

27 Nisan 1921

Dâhiliye Nezâret-i Celîlesi Huzûr-ı Sâmîsine

Devletlü efendim hazretleri,

Biz zîrde vâzı’u'l-imzâ Gemlik kazâsının Armudlu nâhiyesi ahâlîsinden olup Yunanlıların memleketimizi işgâli üzerine revâ görülen zulüm ve ta’addîden tavahhuşen bî-kes ve acezeden ibâret â’ilelerimizi Cenâb-ı Hakk’ın sıyânetine tevdî’ ederek firâr ve sîne-i hükûmete ilticâ etdik. Bu günlerde Yunanlıların bi’l-umûm cebhelerdeki hezîmeti üzerine gerek müteferrik bir sûretde dolaşan müfrezeler ve gerek Yunan askeri firârîlerinin teşkîl etdiği müsellah çetelerin civâr kurâ memleketlerimize tasallut ve â’ilelerimizin ırz ve nâmûslarına şenî’ ve zâlimâne bir sûrette tecâvüz etmekde olduklarını haber almakda ve bunları nezdlerimize celbetmek kudret ve vesâ’itinden mahrûm edilmiş bir vaz’iyetde bulunuyoruz. Binlerce aceze-i nisvânın Yunan firârîlerinin süngüleri ve bunlardan cür’et alan yerli Rumların intikâm darbeleri altında mahv u perîşân edilmesine tahammül edecek hiç bir vicdânın rızâ-dâde olamayacağı cihetle hükûmetimizin Müslim âlem[e] olan himâye-i mu’âvenet ve şefkatine ilticâ ederek â’ilelerimizin hayât ve nâmûslarının taht-ı emniyyet ve muhâfazaya aldırılması ve imkân mertebesinde sahne-i harb olmayan şu mıntıkadan bu gibi zavallıların buraya kendi masârif ve vesâ’itimizle nakline inâyet ve delâlet buyurulması ve ale’l-husûs cihân-şümûl insâniyet ve adâletle âlem-i medeniyyetin ve asr-ı hâzırın mâ-bihi’l-iftihârı olan Düvel-i Mü’telife hükûmât mümessillerinin nazar-ı dikkat ve merhametlerini isticlâba tavassut ile can, nâmûs ve ırzımızın taht-ı zamân ve muhâfazaya aldırılması husûsunun istikmâlini kemâl-i sûzişle istid’â ve istirhâm eyleriz. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 24 Nisan sene [1]337

Gemlik kazâsının Armudlu nâhiyesi eşraf ve ahâlîsinden
bazı şahısların imzâ ve mühürleri

Hâriciye Nezâret-i Celîlesi Cânib-i Âlîsine

Devletlü efendim hazretleri,

21 Nisan sene [1]337 târîhli arîza ile Orhangazi kazâsı ahâlîsinin tehcîr edilerek esnâ-yı râhda ırz nâmûsu pay-mâl ve ahâlîden bir kısmının imhâ edildiği arzedilmişdi. Ahîren kasaba-ı mezkûrede bir gûnâ hâdise hissolunmadığı hâlde efrâd-ı Yunaniyye tarafından kasaba derûnundaki eşyâ-yı umûmiyye bir hân derûnuna cem’edilerek Rum ve Ermeni ahâlîye fürûht etdikden sonra sekiz yüz hânelik kasabaya ateş verilerek kâmilen ihrâk- bi’n-nâr, ba’dehu Çeltikçi, Gedelek karyeleri abluka edilerek ahâlî bütün eşyâsını bırakmak sûretiyle dağlara firâr ve bunlardan yirmiye karîb bî-çâregân ile Gedelek karyesinin beş yüzü mütecâviz ahâlî-i ma’sûmeden nısfına karîb çoluk çocuk, sabî ve nisvâna dürlü mezâlim îkâ’ıyla katl ve imhâ, el, ayak kesmek, göz çıkarmak ve genç bâkire kız bırakmamak gibi Kurûn-ı Vustâ’da tesâdüf edilemeyen işkence ve mezâlim şu asr-ı medeniyyetde aslâ tervîc edilemeyeceğinden Yunanlıların milliyet prensiblerine istinâden imhâ nazariyesini ta’kîb etmekde halbuki beyne’d-düvel harb, imhâ-ı ahâlî olmamağla berâber ma’sûmîni himâyeye ma’tûf bulunmak lâzım geldiklerine, el-yevm Gemlik’e ilticâ eden sefâlet-zedelerin ahvâli nazar-ı dikkate alınacak bir mes’ele-i mühimmedir. Şunu da ilâveye lüzûm hissederiz ki, felâket-zede Orhangazi ahâlîsi Gemlik’e tehcîr edildikden sonra da gûnâ-gûn mezâlim ve fecâyi’e ma’rûz kalmakdadır. Bunların Dersaâdet’e gelebilmelerine müsâ’ade edilmediği halde hiç bir tarafdan bir dest-i muâvenet uzadılmamasına kemâl-i dikkatle Yunan Kumandanlığı sarf-ı mesâ’î eylemektedir. Bu âna kadar cereyân eden vakâyi’in kâffesi hakkında Düvel-i Mu’azzama’nın İstanbul mümessillerine tafsîlât-ı lâzıme i’tâ eylemiş olduğumuzu arz ile berâber zât-ı âlî-i cenâb-ı nezâret-penâhîlerinin de bu husûsda sarf-ı mesâ’î buyurmalarını kemâl-i sûzîşle istirhâm eyleriz. Ol bâbda.

Fî 27 Nisan sene [1]337

[Orhangazi kazâsı Belediye Re'îsi Mehmed ve
eşrâfdan bazılarının imzâları]

BOA. HR. SYS. 2623/69

Lüleburgaz’da Mustafa Kemal’in askeri olduğunu söyleyerek Yunanlılara iletilmek üzere haber toplayan bir Rumun yalan ifadesi üzerine, Lüleburgaz müftüsü, kaza eşrâfı ve Kırkağaç muallimiyle, Kırkkilise mebusu ve kardeşinin de dahil olduğu bir çok kişinin idam cezasına çarptırıldığı fakat cezaların daha sonra ömür boyu kürek cezasına çevrildiği, Hayrabolu ve Dedeağaç müftüleriyle, İslâmî ce­maat üyeleri ve eşrâftan çok sayıda Müslümanın sürüklenme, cın­bızla sakalı yolunma gibi işkenceler gördükten sonra hapsedildiği, Mandıralı Hâfız Cemal’in avucuna ateş konarak ölümüne sebebiyet verildiği, Yunan kuvvetlerinin Anadolu’da aldığı yenilgiler dolayı­sıyla Yunanistan’da siyasî istikrarsızlık baş gösterdiği.

24 Nisan 1921
Bâb-ı Âlî
Dâhiliye Nezâreti
Emniyyet-i Umûmiyye Müdîriyeti

Emniyet-i Umûmiyye Müdîriyeti Cânib-i Âlîsine

Atûfetlü efendim hazretleri,

Tahmînen yirmi gün mukaddem Mustafa Kâzım nâm-ı müste’ârıyla İlyadis ismindeki Rum Lülebergos [Lüleburgaz] kazâsına tâbi’ Karaağaç köyüne giderek karye mu’allimi Hayri Efendi’ye kendüsünün Mustafa Kemal Paşa askerlerinden olduğunu ve yakında Şarkî Trakya’ya geleceklerini beyânla ağzını aramış ve müte’âkiben Lülebergos müftîsine de ayn-ı sûretle ifâdâtda bulunarak aldığı cevâbları Yunan Hükûmeti’ne hilâf-ı hakîkât olarak ihbâr etmesi üzerine mûmâ-ileyh müftî efendi ile karye mu’allimi Hayri Efendi ve Lülebergos eşrâfından Mahmud ve dâmâdı İbrahim beyler, Sanduk Emîni Ahmed, Enver, Çuhacı Hüsni ve Hacı Ahmed efendiler Kırkkilise Dîvân-ı Harbince taklîb-i hükûmet cürmüyle tecrîm olunarak i’dâm karârı verilmiş ise de bunlardan Enver ve İbrahim beyler tutdukları da’vâ vekîli sâyesinde berâ’et etdikleri ve diğerleri de kralın afvıyla cezâları mü’ebbed küreğe tebdîl edildiği ve mukaddemâ Hayrabol[u] müftîsini dere kenarına kadar sürükleyerek sakalını cınbızla yolan müfreze, ayn-ı zulmü yapmak üzre fî 12 Nisan sene [13]37 târîhinde Lülebergos’a gitdikleri ve Dedeağaç Müftîsi Tevfik, Cemâ’at-i İslâmiyye Re’îsi Hacı Safvetzâde Said ve a’zâsı eşrâf-ı memleketden Emin Efendizâde Hâfız Said Bey ve Hâfız Said Bey’in pederi Hacı Safvet Efendi de diğer bir iftirâ ile habsedildikleri. Bununla berâber umûm Yunanistan’da kuvve-i ma’neviyye son derece kırık olduğundan Anadolu’da vuku’bulacak ikinci ta’arruzun akîm kaldığını müte’âkıb Venizelos Partisi tarafından hükûmeti iskât içün bir ihtilâlin vukû’u muhakkak olduğu ve Makedonya nâmıyla neşrolunan gazetenin başmuharriri Petros Andanitis, yazdığı bir başmakâlede zâyi’âtın mikdârını tasrîhle Yunan Hükûmet-i hâzırası aleyhinde tenkîdâtda bulunduğu ve Şarkî ve Garbî Trakya’da Anadolu mağlûbiyetine binâ’en son derece şiddet gösteren jandarmalar köylerden tavuk ve kız istemekde bulundukları haber alınmakla arzolunur. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 14 Nisan sene [13]37

Hudûd Emniyet Müfettişi
Mehmed Nazmi

Bâb-ı Âlî
Dâhiliye Nezâreti
Emniyyet-i Umûmiyye Müdîriyeti
Umûmî: 263
Emniyyet-i Umûmiyye Müdîriyeti Cânib-i Âlîsine

Atûfetlü efendim hazretleri,

Yunanistan’da silsile-i tevkîfât devâm etmekde olup Kırkkilise’den Doktor İsmail Hakkı, meb’ûslardan Nazmi Bey, birâderi Hâfız Halil, Vakıfcı Ali, Kızılcıkdere’den Ahmed, Ankara’ya seyâhat etdiğinden dolayı tüccârdan Mâlikzâde Süleyman Bey’in tevkîf ve Milas Adası’na teb’îd edildikleri ve Lüleburgaz’dan da Bulgaristan’da müteşekkil Trakya Cem’iyeti İhtilâl Komitesi a’zâlarından addedilen ve Cafer Tayyar Bey zamânında mesbûku’l-hıdme olan topçu miralaylarından Mütekâ’id Mahmud, İkinci Ordu Kumandanı Nazım Paşa’nın yâveri Süvârî Mülâzımı Murad, Lüleburgaz Müftîsi Eyüb, eşrâfdan Arif efendilerin i’dâma mahkûm edildikleri ve Kırkkilise Müftî-i lâhıkı Âgâh, Arzuhalcı Ömer efendilerle Milyon(?) Hasan Ağa’nın Trakya Müslümanlarına gelen mektûbların sansüründe Yunan Hükûmeti me’mûrlarıyla müşterek vazîfede bulunmak sûretiyle Yunan âmâline hidmet etdikleri ve Trakyalılara karşı yapılan zulmü Müslümanlarla müşterek protestoda bulunan Yunan meb’ûslarının da tevkîf edildikleri Bulgaristan’ın muhtemel tecâvüzüne karşı hudûdların tel örgülerle takviye ve Midye taraflarına fazlaca atf-ı ehemmiyyet edildiği ve Mandıralı Hâfız Cemal Efendi’nin avucuna ateş koymak sûretiyle ölümüne sebebiyet ve emvâl ve emlâkının da müsâdere edildiği ve Müslümanların da yakın bir âtîde askere da’vet edilecekleri istihbâr kılınmağla ma’rûzdur. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 24 Nisan sene [1]337

Sinekli’de Hudûd Emniyet Müfettişi
Mehmed Nazmi

BOA. DH. KMS. 60-2/9

12 Nisan 1921
Bâb-ı Âlî
Dâhiliye Nezâreti
Kalem-i Mahsûs
12/4/[13]37

Dersa’âdet Emniyet Müfettişliğine

Târîh-i hâzırdan üç gün mukaddem İzmit Yunan Kumandanlığıyla makâm-ı mutasarrıfîden ta’mîm edilen bir emirde eli silâh tutan ahâlî-i İslâmiyyenin her gün sabah ve akşamları polis mevâki’inde isbât-ı vücûd ederek bulunmaları emredilmiş ve son def’aki emîr üzerine bütün erkeklerin muhâfazahâne ittihâz edilen bir mahalde toplanarak mevcûdiyetleri te’mîn edildiği ve bundan cesâret alan mahalle Yunan, Rum sivil ve askerleri hânelerde yağma kasıd ve silâh taharrî bahânesiyle dühûl ve tesâdüf eyledikleri kadın, çocuk ve ihtiyarlara hücûm ile katli’âma ictisâr eylemekde oldukları, İzmit eşrâfından Tüccâr Mustafa Beyle yine eşrâfdan Eşrefzâde Ahmed Efendi ifâdâtından anlaşılmış olmağla berây-ı ma’lûmât arzolunur.

Dersa’âdet Istıtlâ’ât
Me’mûru
İmza

Aslına mutâbıkdır

BOA. DH. KMS. 60-2/2

Karamürsel Eytam Müdürü Hüseyin Hilmi’nin Yunanlıların Karamürsel’i işgalleri sırasında kasabadaki bütün çarşı ve dükkânları yağmaladıkları, kendi evinden de bir çok değerli eşyanın Yunan askerleri tarafından çalındığı, bir çok hakaret ve işkence gördüğüne dair ifadeleri.

24 Mart 1921

Hâriciye Nezâret-i Celîlesine

Ma’rûz-ı bendeleridir ki,

Kulları Karamürsel Eytâm Müdîrliği’nde bulunduğum esnâda sene-i ma’rûfenin Teşrîn-i Evvel’i yirmi üçüncü cumartesi günü Yunan kıta’âtı kasaba-i mezkûreyi işgâl edüp çarşudaki dekâkîn ve mağazaları şikest ve bütün emvâl-i ticâriyyeyi yağma ve gârât eyledikleri hengâmda hânemin de odalarını sandık ve konsol kilidlerini kırarak merbût müfredât defterinde cins ve kıymetleri muharrer eşyâ ve nukûd ile â’ileme â’id ve pek kıymetdâr mücevherât ve zînetleri de bilâ-fütûr güpe gündüz âşikâre ve vahşiyâne ahz u gasbetdikleri ve keyfiyet esâsen Düvel-i Mü’telifece de mütehakkık bulunmakda ise de böyle vahşiyâne gasb-ı emvâl ve gârâta düvel-i mütemeddinenin râzı ve kâ’il olamayacakları bedîhî bulunduğundan hukûk-ı düvel ve asr-ı hâzır-ı medeniyyete külliyen mugâyir bulunan işbu kânûn-şikenâne icrâ etdikleri zulüm ve i’tisâflarının lütfen Düvel-i Mü’telife mümessillerine ismâ’ıyla merbût defterde muharrer maddî ve ma’nevî dûçâr etmiş oldukları iki yüz yetmiş bin beş yüz guruş zarâr ve ziyânımın Yunan Hükûmeti’nden tazmîniyle giriftâr olduğum sefâlet ve mağdûriyetden tahlîsim esbâbının istikmâline delâlet ve inâyet buyurulması bâbında emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 24 Mart sene [1]337

Karamürsel Kazâsı
Eytâm Müdîri
Hüseyin Hilmi

Müfredât Defteri
Guruş Aded
50000 Altı aded cesîm pırlanta taşlarını hâvî elmas broş 1
15000 Nisâya mahsûs Flemenk ma’mûlâtından elmas küpe 1
12000 Nisâya mahsûs elmas göğüs iğnesi 1
5000 Nisâya mahsûs elmas yüzük 1
28000 Beher adedi mercimek cesâmetinde yirmi sekiz miskâl incü 1
12000 Flemenk taşından ma’mûl elmas bilezik 1
30000 Elli aded Osmanlı altunu
10000 Acem-kârî halı seccâde 1
20000 Âsâr-ı atîkadan cesîm Kürd kilimi 1
3000 Nisâya mahsûs zînet beşi bir yerde altun-ı Osmanlı 1
15000 Sırma işlemeli antika havlu 10
3000 Kebîr ipek mendil 12
4500 Sırma işlemeli kâr-ı kadîm antika çevre 15
3000 Nisâya mahsûs ipek fûta 1
60000 Karamürsel me’mûrîni miyânında Yunanîler tarafından esîr addiyle fî 3 Teşrîn-i Sânî [1]336 târîhinde Karamürsel’den vapurla Gemlik’e sevk ve gece sabaha kadar soğukda yataksız ve yorgansız vapurun güvertesinde ve açıkda bırakılmak ve üç gün sonra süngülü askerlerin nezâretleri tahtında cânîlere bile yakışmayacak bir sûretde cebrî yürüyüşle ve her dürlü tahkîr ve teşhîre ma’rûz bırakılmak ve mezâhim-i seferîden tırnaklarım düşmek sûretiyle fî 6 Teşrîn-i Sânî sene [1]336 târîhinde Bursa’ya sevk ve fî 14 Şubat sene [1]337 târîhine kadar bî-günâh ve ma’sûm olduğum hâlde Bursa’da kuru tahtalar üzerinde ve her dürlü sefâlet ve hakâret ve işkenceler revâ görülmek ve cânîlerle berâber habsolduğum gibi Karamürsel’de bî-kes kalan â’ilem gerek Karamürsel’de gördüğü fâci’alarla ma’rûz kaldığı gûnâ gün tehdîdler ve gerekse gaybûbetimden sonra ye’s ve endîşe netîcesi olarak hastalanması üzerine üç mâh devâm eden tedâvîsinde tabîb ücretiyle eczâ esmânı ve el’ân me’mûriyetden mahrûmiyetim gibi zarâr-ı ma’nevîm.
270500 Yalnız iki yüz yetmiş bin beş yüz guruşdur.
Fî 24 Mart sene [1]337

Karamürsel Kazâsı
Eytâm Müdîri
Bende
Hüseyin Hilmi

BOA. HR. SYS. 2623/28

Şile ve etrafını işgal altına alan Yunanlıların Tavşanlı köyünden Rahmi, Eyüb Ağa ve Laz Hasan adlı şahısları el ve kollarından tel ve iple bağlayıp tepeleri aşağı asmak ve dövüp işkence etmek suretiyle silah ve eşkiya hakkında bilgi almaya çalıştıkları, Kılınçlı, Gorna(Korna), Bozhane ve Karakiraz’da dehşet saçıp evlerden eşya ve hayvan çaldıkları, Karakiraz’da iki çocuklu bir kadını bağlayıp saatlerce işkence ettikten sonra tecavüz ettikleri, korla vücudunun bazı yerlerini yaktıkları hakkındaki raporlar.

23 Mart 1921
İstanbul Vilâyeti
Mektubculuğu

Gekbuze [Gebze] Kâ’im-i makâmlığının 16 Şubat [1]337
târîhli 89 numaralu tahrîrâtı sûreti.

Fî 5 Şubat [1]337 târîh ve 75 numaralu telgrafla ma’rûz Yunan Kumandanlığınca tevkîf edilen Tavşanlı karyesinden Rahmi’nin Yunan zâbitine selâm îfâ etmemesi bahânesiyle darb ve el ve ayakları tel ve iplerle bağladıkdan sonra ayaklarından telgraf teliyle asarak tütsüye verdikleri sırada “Câmi’de mitralyöz, mavzer, tüfenk var imiş; bunların nerede olduğunu biliyormuşsun, nerede ise söyle” diyerek işkence etdikleri ve bi’l-âhire de köylerine gelmekde olan eşkıyânın kimlerin hânesine geldikleri ve görüşdükleri kimselerin Gekbuze’de kimin kahvesine gitdikleri su’âline de eşkıyânın karyelerinden Eyüb Ağa ve Laz Hasan Ağa ile görüşdükleri ve bunların da Gekbuze’de Kahveci Mustafa Efendi’nin kahvehânesine devâm etdikleri cevâbını verdiği ve kendüsü orada iken getirdikleri ve kendüsüne yapdıkları gibi kahveci Mustafa Efendi’ye de el ve kollarından tel ve iple ve tepesi aşağı asmak sûretiyle darb ve işkence ile kendüsünden eşkıyâ hakkında Eyüb ve Hasan Ağaların Gekbuze’den Hâfız Ali ile nerede görüşdüklerini su’âl ve kendüsüyle berâber câmi’in önünden der-destle götürdükleri ve Gekbuze’den 80 yaşında Hacı Mehmed Ağa’yı da darbetdiklerini beyân ve ifâde eylemiş ve bu bâbdaki ifâdesiyle merbûtu rapor leffen takdîm kılınmışdır. Ol bâbda.

Aslına mutâbıkdır.

Mühür

Erkân-ı Harbiyye-i Umûmiyye Dâ’îresi
Şu’be: 2
Kısım: 3
Numara: 438

Ma’rûz-ı çâker-i kemîneleridir ki,

Şile ve civârındaki köylerde Yunanlıların Müslüman halka revâ gördükleri gayr-i insânî mu’âmelelerden iştikâ eden bir köylünün hulâsa-i ifâdâtı ber-vech-i âtî arzolunur:

1- Geçen kânûn-ı sânî nısf-ı ahîrinde Şile’den müsellahan Kılınçlı’ya gelen Yunan askerleri bir kadının cebren hânesine girerek sandıkları kırmış ve cihâz takımlarıyla ba’zı eşyâsını gasbetmişlerdir.

2- Gorna[Korna] ve Karakiraz’da ba’zı eşhâsı darb ve pârelerini almışlardır.

3- Karakiraz’da Sâlim Reis zevcesi Firdevs hanım nâmındaki 38 yaşlarında iki çocuklu bir kadını muhtâr vâsıtasıyla celbederek ba’zı gûnâ bahâneler serdiyle ayaklarını tüfeng kayışıyla bağlayarak kırbaç vesâ’ire ile fâsılalı bir sûretde sâ’atlerce darb ve işkence etmişlerdir. Ba’dehu geceleyin muhtârın hânesinde tevkîf ve gece yarısı ölümle tehdîd ederek ağzını tıkamış, cebren tasallutla kadına fi’l-i şenî’ icrâ etmişlerdir. Daha sonra da ocakdaki yanar odunlarla bî-çârenin etrâf-ı süfliyyesinin ba’z-ı aksâmını bir hırs-ı behîmî ile yakarak hasta bırakmışlardır.

4- Şile’den müsellahan gelen Yunan askerleri Karakiraz, Kılınçlı ve Bozhâne gibi köylerde ahâlîyi tedhîş ve zulüm ve işkence ile pâre, eşyâ, tavuk ve hayvanlarını alup gitmiş oldukları muhakkak bulunduğu ma’rûzdur.

Husûsât-ı ma’rûza Harbiye Nezâreti nezdinde bulunan İngiliz ve Fransız irtibât zâbitlerine de yazılmış olmağla ol bâbda emr ü fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Fî 13 Receb sene 1339

Fî 23 Mart sene 1337

Harbiye Nâzırı
İmza

BOA. HR. SYS. 2622/28