Yunanistan’da Dil Grupları
Yunanistan’da Yunanca’dan başka 14 dil daha konuşulmaktadır. Çağdaş Yunanca’nın üç ayrı biçimi vardır. Bunların ilki, her biri ayrı bir sayılabilecek çok farklı yerel lehçelerden oluşmaktadır. Bunlar, bugünkü konuşma dilinin temelini oluşturan “Peloponnesos Lehçesi”, Eğriboz’un kuzey kesimlerinde, Attika’nın kuzeyindeki anakarada ve kuzeydeki Ege adalarında konuşulan “Kuzey Lehçeleri”, Megara’da ve Eğriboz’un iç kısımlarındaki kimi yörelerde konuşulmaya devam eden “Eski Atina Lehçesi” ve “Girit Lehçesi” ile Kıbrıs, Rodos, Sakız gibi adalarda konuşulan “Güneydoğu Lehçeleri”dir. Yunanca’nın ikinci biçimi bütün kent merkezlerinde konuşulan ve hemen herkes tarafından anlaşılan “Demotikos”tur. Üçüncüsü ise, Attikacıların savunduğu “arındırılmış” yazı dili “Katharevusa”dır(1).
Katharevusa, Yunan devletinin kuruluşu ile birlikte resmi dil olmuş, 1976 yılına kadar da resmi dil olarak kalmıştır. 1964′teki önemli eğitim reformuyla ilkokullarda “konuşma dili” olan “Demotikos(Demotike)” okutulmaya başlanmış; 1976′da eğitimde, 1977′de ise tüm devlet işlerinde yasa ile Demotikos (yani konuşulan halk dili) kullanılmaya başlanmıştır(2).
Yunanca’da İtalyanca, Türkçe ve Latince ile son zamanlarda Fransızca ve İngilizce’den alınma çok sayıda kelime bulunmaktadır(3). Yunanca’daki Türkçe kelimeler, Osmanlı hakimiyetini ile birlikte görülmeye başlanmıştır ve daha çok “yönetim ve yeni günlük yaşamla ilgili, kadı, harç, fetva vs. gibi kelimelerdir(4).
Ethnolojue Database(5) verilerine göre; Yunanistan’da (Yunanca dışında) konuşulan diller ve bunları konuşan etnik gruplar şunlardır:
ARNAVUTÇA (Albanian, Arvanitika):
Attika (Attiki), Bokatia (Viotia), güney Euboia (Evia) ve Salamis (Salamina) Adası ile Atina ve Epir bölgesinin köy ve kırsal kesiminde, 50 bin ile 140 bin kişi konuşmaktadır. Konuşanlara “Arvanitler” denilmektedir. Genellikle yaşlı halk konuşmakta; gençler Atina’ya göç etmekte ve Yunanlılar tarafından asimilasyona tabi tutulmaktadır. Yunanistan’da Arnavutça konuşan bu insanlar Hıristiyan’dır(6).
ERMENİCE (Armenian):
Yunanistan’da 20 bin Ermeni, Ermenice konuşmaktadır ve Hıristiyan’dırlar(7).
BULGARCA (Bulgarian):
Yunanistan’da 30 bin civarında Pomak tarafından konuşulmaktadır. Müslüman’dırlar(8).
YUNANCA İŞARET DİLİ (Greek Sign Language):
Yunanistan’da 12 bin 600′ü çocuk ve 30 bin yetişkin olmak üzere toplam 42 bin 600 kişi sağır ve dilsiz tarafından konuşulmaktadır(9).
MAKEDONCA (Macedonian):
Yunanistan nüfusunun yüzde 1.8′ini oluşturan 180 bin 180 (1986 nüfus sayımına göre) Makedon azınlık tarafından konuşulmaktadır. Yunanlılar bu dil için “Slavik” tabirini kullanmaktadırlar(10).
PONTİK (Pontic):
Standart Yunanca konuşanların anlayamadığı Pontik dili, Atina ve Peiraeus Katerini arasındaki banliyölerde, 1920 ve 1930′larda Türkiye’nin Kuzeydoğu Karadeniz bölgesinden gelen göçmenler tarafından konuşulmaktadır. Gençler ilk dil olarak standart Yunanca’yı kullanmaktadırlar(11).
BALKAN ROMANCASI (Romani, Balkan):
Bir Çingene dilidir. Yunanistan’da 30 bini Yunan Romancası, 10 bini Arlija (Erli) diyalekti olmak üzere toplam 40 bin Müslüman Çingene tarafından konuşulmaktadır(12).
ULAH ROMANCASI (Romani, Vlach):
“Romanes, Tsingani ve Rom” gibi isimlerle de adlandırılan bu dilin “Lovari” diyalekti, Yunanistan’da bin kişilik bir Hıristiyan Çingene grubu tarafından konuşulmaktadır. Bunlar kendilerine “Rom” demektedir. Bazı yerleşik Çingeneler onları “Tsingani” olarak ikinci bir isimle adlandırırken; onlar da yerleşik olmayan Çingeneler için “Yifti” demektedir(13).
ROMAN YUNANCASI (Romano-Greek):
“Helleno-romani” de denilen, bir Çingene dilidir(14).
MASED RUMENCESİ (Rumanian, Macedo):
“Arumence, Aromence (Arumanian, Aromunian) ve Armina” da denilen bu dil, Kuzeybatı Selanik ve Kuzey Yunanistan ile, Pindus dağları ve Trikala etrafında 50 bin kişi tarafından konuşulmaktadır. Yunan okullarında okuyan ve “Armini” olarak bilinen bu grubun çocukları, Yunan kültürü içinde hızlı bir şekilde asimile olmaktadırlar. Yüzde 20 oranında geleneksel hayatlarını devam ettirmektedirler(15).
MEGLEN RUMENCESİ (Rumanian, Megleno):
“Meglenitik(Meglenitic)” de denilen bu dil, Meglen bölgesi olan Selanik’in kuzeyinde konuşulmaktadır(16).
SIRP HIRVATÇASI (Serbo-Croatin):
Sırpça da denilen bu dili konuşanların bir kısmı Müslüman, bir kısmı da Hıristiyandır(17).
TSAKONİCE (Tsakonian):
Alternatif isimleri, “Kastanitas-Sitena” ve “Lenidi-Prastos” olan bu dil; Kastanitas, Stena, Prastos, Karakovonve, Pramatefti, Spounakeida, Tyros gibi şehirler ile Peloponnes’in doğu sahillerinde bin 200 ile 10 bin kişi arasında bir insan topluluğu tarafından konuşulmaktadır. Bunlar, yaz mevsiminde Peloponnes’in doğusunda yer alan Leonidi’nin batısındaki dağlara çıkmakta ve kış gelince de Leonidi ve komşusu olan şehirlere inmektedirler. Tsakonice, eski Ispartalıların ve Lokania’da konuşulan “Dorik” diyalektiğinden çıkmıştır. Buralarda 1927′de “tek dillilik” vardı. Bu dilin modern Yunanca ile doğal anlaşılabilirliği yoktur. Yunan okullarına devam eden çocuklar, kışları ana sınıflarına gitmektedirler(18).
TÜRKÇE (Turkish):
Trakya ve Ege bölgesinde 128 bin 380 kişilik bir nüfusa sahip olan Müslüman Türk azınlık tarafından konuşulmaktadır(19).
“Ethnologue Database” verilerine göre; Yunanistan’da Türkçe konuşanların sadece azınlık statüsüne sahip Müslüman Türkler olarak zikredilmektedir. Ancak bu pek doğru bir yaklaşım gibi görünmemektedir. Çünkü, 1951 nüfus sayımına göre, anadilinin Türkçe olduğunu bildirenlerin sayısı Müslüman olduğunu bildirenlerin iki katına yakındır. Toplam nüfusun 7 milyon 632 bin 801 olarak belirlendiği bu sayımda, dinini Müslüman olarak belirtenler 112 bin 665 (% 1.4) iken, anadilini Türkçe olarak belirtilenler 179 bin 895′tir(% 2.4).
R. Clogg’un da vurguladığı gibi, bu durum 1920′li yılları takip eden dönemde Türkiye’den Yunanistan’a göç eden Rumların çoğunun anadili olarak Türkçe konuşmalarıyla ilgilidir(20). Bugünkü çalışmalarda da bunun dikkate alınması yerinde olacaktır. Çünkü Türkiye, Rusya ve Bulgaristan’dan Yunanistan’a göç eden yaklaşık 1 milyon 250 bin kişinin büyük bir bölümü yalnızca Türkçe konuşuyorlardı.
Bunlarla Yunanistan’da yaşayanlar arasındaki “ayrışma” sadece dil konusunda değildi. Gelenler “Yunanca konuşsalar bile, bu ya krallıkta yaşayanlarca pek az bilinen Karadeniz’in güney kıyılarındaki Pontus bölgesi şivesiydi ya da okullarda öğretilen yapay Katharevusa (arındırılmış) Yunanca’sıydı. Doğma büyüme krallık topraklarında yaşamış olanlar yeni gelenlere, (kendilerininkinden çok daha iyi olduğu görülen) yemeklerinde bolca yoğurt kullanmalarından ötürü ‘giaurvaftizmenoi(yoğurtlu vaftizleri)’ diyerek onlara önyargıyla alaylı yoklaşıyorlardı. Aynı biçimde, İzmir gibi büyük Osmanlı kentlerinden gelen Anadolu Yunanlılar da, ‘palaiolladit’, yani ‘taşralı’ diye gördükleri ‘eski Yunanistan’da yaşayan halka tepeden bakıyorlardı(21).”
Yunanistan’da Türkçe konuşan gruplardan birisi de Grek alfabesi ile Türkçe yazan, Türkçe konuşan ve Türkçe’den başka bir dil de bilmeyen “Karamanlılar”dır. 11. Yüzyıldan itibaren Bizans İmparatorluğu tarafından Hıristiyanlaştırılarak askeri amaçla Toros dağlarının iç kesimlerine yerleştirilen ve çoğunluğunu Peçenek ve Uzlar olmak üzere diğer Hıristiyan Türk kitlelerinin oluşturduğu Karamanlılar, Anadolu başta olmak üzere Balkanları da içine alan çok geniş bir coğrafyada kendilerine has bir alfabe ve buna dayalı bir yazı çeşidi geliştirmişlerdir. Grek alfabesi kullanılarak yazılan bu Türkçe yazılara “Karamanlıca” adı verilmektedir(22).
Yunanistan’da Türkçe konuşan unsurlardan biri de “Gaguzlar”dır. Yunanistan’da toplam 6 Gagauz köyü bulunmaktadır. Gagauzlar, Dedeağaç (Alexandropolis) çevresinde yaşamakta ve Türkçe konuşmakta olup, Ortodoks Hıristiyandırlar. Birçok ülkede dağınık olarak yaşayan ve toplam nüfusları 300 bin’e yakın olan Gagauzlar’ın konuştuğu Türkçe, Azeri Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Türkiye Türkçesi ile birlikte Türkçe’nin “Oğuz Grubu”nu teşkil etmektedir. Gagauzlar, Osmanlı alfabesini öğrenmemişlerdir ve Osmanlı yazılı edebiyatını okumamışlardır. Osmanlı dönemi ve ondan sonra, uzun zaman Grek alfabesi ile yazılmış Türkçe (Karamanlıca) kitapları okumuşlardır(23).
Yunanistan’da Türkçe konuşan gruplara dahil edilmesi gereken bir diğer grup da “Pomaklar”dır. Yunanistan’daki Pomaklar, genellikle Batı Trakya’da yaşamaktadırlar. Pomaklar, Batı Trakya’nın üç ilinde, çoğunlukla Bulgaristan sınırı yakınlarındaki köyler ile İskeçe (Xanthi) ve Gümülcine’de (Komotini) ve az miktarda da Dimetoka’da yaşamaktadırlar.
Pomakların yaklaşık 40 bini Yunan hükümetinin “yasak bölge” haline getirdiği ve Batı Trakya’nın yaklaşık yüzde 50′sini oluşturan İskeçe, Gümülcine ve Dedeağaç illerinin dağlık kesimlerini içine alan ve Yunan-Bulgar sınır boyunca uzanan bölgede yaşamaktadır. Batı Trakya Türk azınlık nüfusunun ad üçte biri “yasak bölge” içindedir. Pomakların konuştuğu ve “Pomakça” olarak ifade edilen dil, “Pomak Türk Lehçesi” olarak adlandırılmaktadır.
Pomakça’da yüzde 60 oranında Türkçe kelime bulunmaktadır. II. Dünya Savaşı’ndan hemen sonra, Atatürk İnkılaplarının etkisi altında olan Pomak aydınlarının başlattığı “Pomakça’yı bırak Türkçe konuş” kampanyası ile Türkiye Türkçesinin yaygınlaştırılmasına çalışılmıştır.
Fakat bu faaliyetler her zaman Yunan hükümetlerinin engelleyici, baskıcı yaklaşımlarına maruz kalmıştır. Son yıllarda “yasak bölge”deki Pomaklar üzerinde yapılan alan çalışmalarından da anlaşıldığına göre, Yunan yönetimlerinin uyguladığı “Türkçe’ye set çekme” faaliyetlerinden dolayı gençler arasında zayıflamasına rağmen, Pomaklar Türkçe konuşmaktadırlar(24).
KAYNAK:
Güler, Ali-; Dünden Bugüne Yunan-Rum Terörü, Ocak Yayınları, Ankara 1999.
DİPNOTLAR:
1) Ana Britannica, C. 32, s. 285.
2) Milas, H.-; Yunan Ulusunun Doğuşu, İstanbul 1994, s. 36. Antik Yunanca’nın yeniden doğuşunu ve yerleşmesini savunan taraftarlarınca resmi dil haline getirilen Katharevusa, Yunanistan’da adeta “çifte dil sorunu” yaratmıştır. R. Clogg, bunu “antik geçmiş saplantısı” olarak değerlendirmektedir: Clogg, R.-; Modern Yunanistan Tarihi, Çev: D. Şendil, İstanbul 1997, s. 69.
3) Ana Britannica, C. 32, s. 285.
4) Milas, H.-; a.g.e., s. 35.
5) Ethnologue Database: Greece http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece. Bu internet sayfası, General Publications Catalog of the Summer Institute of Lingguistics tarafından, Ethnologue: Longuages of the World, Twelefth edition, Barbara F. Grimes, ed. 1992x, 938 pp. ISBN: 0-88312-815-2 (papare 7 0-88312-823-3 (hardcover) künyeli esere dayanılarak oluşturulmuştur.
6) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/AAT
7) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/ARM
http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/BLG
9) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/GSS
10) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/MKJ
11) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/PNT
12) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/RMN
13) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/RMY
14) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/RGE
15) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/RUP
16) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/RUQ
17) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/SRC
18) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/TSD., H. Milas, “Mora’nın doğusunda birkaç köyde” konuşulduğunu belirttiği Tsakonika’nın çok eskilerden kaynaklandığını ve diğer dillerle (lehçelerle) bir akrabalığı olmadığını belirtmektedir. Bkz. Milas, H.-; Yunan Ulusunun Doğuşu, İstanbul 1994, s. 35.
19) http://nic2.hawaii.net/etnolog/eth.cgi/Greece/TRK
20) Clogg, R.-; a.g.e., s. 293.
21) A.g.e., s. 127.
22) Karamanlılar hakkında bkz: Güngör, H.-; Türk Bodun Bilimi Araştırmaları, Kayseri 1998, s. 225-237. Eserde Karamanlılara ait kitabe ve mektuplara da örnekler verilmektedir. Aygil, Y.-; Hıristiyan Türklerin Kısa Tarihi, İstanbul 1995, s. 62-68., Ekincikli, M.-; Türk Ortodoksları, Ankara 1998, s. 137-144.
23) Gazaguzlar hakkında bkz: Güngör, H. – Argunşah, M.-; Dünden Bugüne Gagauzlar, Ankara 1993, I-VIII, 1-116, Ciachir, M.-; Basarabyalı Gagauzların Tarihi, Haz: H. Güngör, Niğde 1998, s. I-IX, 1-65, Güngör, H.-; Türk Bodun Bilim Araştırmaları, s. 148-208, Poulton, H.-; Balkanlar: Çatışan Azınlıklar, Çatışan Devletler, Çev: Y. Alagon, İstanbul 1993, s. 220.
24) Pomaklar hakkında bkz: Çavuşoğlu, H.-; Balkanlar’da Pomak Türkleri (Tarih ve Sosyo-Kültürel Yapı), Ankara, 1993, s. 1232, Akıllıoğlu, T.-; “Batı Trakya Türk Azınlığın Karşılaştığı Güncel Sorunlar”, İnsan Hakları Merkezi Dergisi, C. 2, s. 3 (Aralık 1994), s. 28-36. Poulton, H.-; a.g.e.,s. 220 vd.
Etiketler: Yunanistan'da Dil Grupları